Norsk Barneblad for dyreglade barn – på nynorsk!

Boka kostar kr 349. Dei som er abonnentar eller som betaler for eit abonnement får boka til spesialpris kr 279.

ISBN 978-82-7095-154-3

Du kan kjøpe boka på tre måtar:

1. Set inn pengar for boka på konto  2440 05 05795. Du MÅ merke betalinga med «jubileumsbok» og namnet og adressa di.
2. Fyll ut skjemaet nedanfor.
3. Ring oss på 21 50 47 14.

Dersom du førehandsbetaler til vår bankkonto må du skrive fullt namn og adresse på betalinga. Om ikkje, veit vi ikkje kven vi skal sende boka til. Og har du betalt, men ennå ikkje motteke boka er det fint om du ringer oss på 21 50 47 14. Då manglar vi truleg namn og adresse på innbetalinga di. Vi har fleire titals anonyme betalingar liggande.

Ein ung lærar i Grimstad tenkte i 1887 at det var dumt at ungane ikkje fekk lese noko på sitt eige norske språk, men måtte lese eit fornorska dansk som ikkje likna på talemålet deira. Og slik kom han på ideen om å gje ut eit lite barneblad på landsmål – som nynorsk blei kalla på den tida. Dei første åra heitte bladet Sysvorti, som er eit dialektord for svarttrasten. Svarttrasten er kjend for den fine songen sin, og det var den songen Kristen Stalleland tenkte på då han kalla bladet for Sysvorti. Eit blad som song fint på norsk for dei unge lesarane sine, skulle det vere. Og det vart det jo også. No har vi sunge i 125 år, og songen vår skal ikkje stilne på mange, mange år.

Du vil vel vere med og feire oss, du også? Ja, utan deg og dei andre lesarane våre hadde vi jo ingenting å feire. Vi inviterer deg til å hjelpe oss med å gjere dette året ekstra flott. Alle som sender inn teikningar, vitsar, forteljingar og flausar, og legg ved fullt namn og adresse, får ei gåve i posten. Kanskje kan du intervjue besteforeldra dine eller andre eldre du kjenner? Du kan spørje dei om korleis dei hadde det som barn, og kanskje las dei også Norsk Barneblad? Vi lover å finne plass i bladet til masse innsendt stoff frå lesarane våre i år. Send til nana@norsk-barneblad.no

Norsk Barneblad til skapande barn – på nynorsk!

Fødselen gjekk heilt etter boka. Og etter berre ein time reiste den vesle sjiraff-jenta seg opp på lange spinkle bein. Knapt to timar seinare drakk ho mjølk frå mor si. Ja, mora Mindy er ei skikkeleg fin mor sjølv om ho aldri har gjort dette før. Dette lovar godt for framtida! Vi gratulerer den vesle familien!

Norsk Barneblad for dyreglade barn – på nynorsk!

Beste helsing frå Wenche & Nana

Slik steller du julestjerna di:

Pass på at julestjerna blir godt pakka inn når du kjøper ho. Ho toler ikkje frost.

Temperaturen i stova skal vere mellom 18 og 22 grader.

Jorda skal vere fuktig heile tida, men ikkje vatne ho for mykje.

Planta liker seg helst der ho får ein del dagslys

Ho liker ikkje trekk, då kan ho miste blada sine.

Forteljinga om julestjerna

Det var ein gong ei snill lita mexicansk jente som heitte Pepita. Ho var kristen og gjekk dagleg til messe i kyrkja. Julaftan ville ho så gjerne gje Jesusbarnet ei gåve. Men ho var så fattig at ho berre kunne plukke med seg nokre stakkarslege små villblomar frå eit jorde. Desse sette ho i hop til ein liten pjuskete bukett som ho la framfor biletet av Jesusbarnet.

Men den vesle pjuskete buketten blei gitt i gåve av eit reint hjarte og i stor kjærleik. Så då Pepita la buketten ned framfor Jesusbarnet, blei dei pjuskete blomane brått omskapte til strålande raude, stjerneforma bladrosettar.

Og sidan den gongen har alle mexicanarane kalla julestjerna for ”Den heilage natts blome”.

 Norsk Barneblad for juleglade-barn – på nynorsk!

Boka får du kjøpt om du ringer 21 50 47 14/15

eller sender ein e-post til wenche@norsk-barneblad.no

Sel julehefte – ten pengar! 

Vil du tena pengar til jul? Eller kanskje klassen din eller korpset ditt treng pengar til klassetur eller korpstur? Sel du julehefte for Norsk Barneblad, er det pengar å henta. Du kan tinga så få eller så mange hefte du ynskjer, men det er ikkje returrett på Smørbukk eller Tuss & Troll som vi har eit avgrensa opplag av.

 Utsalspris kr 43,50.

Som seljar får du hefta til desse prisane:

1 til 5 hefte                   kr 43,50 per stk                     

5 til 10 hefte                 kr 36,00 per stk                     

11 til 29 hefte               kr 33,00 per stk                     

30 til 59 hefte               kr 30,00 per stk                     

over 60 hefte               kr 25,00 per stk                     

Vi reknar ut prisane etter kor mange hefte du kjøper til saman. Kjøper du til dømes 45 Smørbukk, 35 Tuss og Troll og 20 Juletre, blir det til saman 100 hefte. Då blir prisen du skal betala til Norsk Barneblad kr 25 per stk. Du tener altså 18,50 kroner heftet, eller 1850 kroner til saman der som du sel alle hefta. Men hugs at porto kjem i tillegg dersom du ikkje betalar på førehand. Betalar du hefta før du har selt dei, betalar Norsk Barneblad porto. Ventar du med å betala til du har selt hefta (seinast 30. desember), kjem porto i tillegg.

(Porto for opp til 50 hefte er 100 kroner, og 150 kroner for 100 hefte).

Ring 21 50 47 14 eller 21 50 47 15 om det er noko du lurer på.

Norsk Barneblad for arbeidsglade barn – på nynorsk!

Rett kontonummer er

2440 05 05795

Vi er leie for dette!

Då kan du sende mms til 952 44 561 eller e-post med fil til nana@norsk-barneblad.no

Norsk Barneblad for dyrevennar – på nynorsk!

Eit bra tema er halloween eller allehelgensdag som vi seier på norsk. Feiring av allehelgensdag vert stadig meir populært, og mange barn elskar å kle seg ut i skremmande kostyme denne kvelden. For ikkje å tale om alt snopet ein kan få ved å vitje folk og be dei velje mellom knask eller knep! Før i tida var dette å feire denne kvelden ein viktig del av heidensk kultur. Etter kvart vart feiringa påverka av kristen tradisjon, og framstår i dag som ei litt forvirrande blanding. På denne sida finn du mange spanande fakta om allehelgensdag eller halloween. Du kan også delta i ein skrivekonkurranse, og vinne flotte bokpremiar frå Blåmann barnebokklubb!

Konkurransen

Skriv ei skikkeleg skummel historie. Gjerne om spøkelse eller anna skrømt. Historia skal vere på ei eller to A4-sider, og du sender henne til nana@norsk-barneblad.no innan 15 november.

I juryen sit Terje Hellesen frå Blåmann Bokklubb og Nana Rise-Lynum frå Norsk Barneblad.

 Premiar

Første premie er ein skikkeleg skremmande bokpakke som inneheld desse tre bøkene, “Passord:spøkelse” , “Hekser” og ”Monster og drakar”.

Andre premie er ei valfri bok av desse tre.

Vinnaren får også forteljinga på trykk i Norsk Barneblad.

 Fakta om allhelgensaftan eller halloween

-          halloween er ein urgammal keltisk festdag, og at han eigentleg heitte samhain? Det tyder “slutten på sommaren”.

-          keltarane trudde skiljet mellom dei levande og dei døde si verd var særskilt svakt denne kvelden? Difor høvde kvelden godt til å få kontakt med dei døde.

-          dei kledde seg ut for å verne seg mot vonde ånder?

-          barna åt frukt og nøtter under samhain, og ikkje godteri?

-          dei romerske festdagane feralia og pomona etter kvart smelta saman med den keltiske feiringa? Feralia var ein minnefest for dei døde, medan pomona feira grøderikdom og atterføding.

-          allehelgensdag vart innført av paven for å få slutt på denne heidenske tradisjonen? På allehelgensdag skulle ein i staden hylle kristne martyrar og helgenar. Seinare vart dagen flytta til første søndag i november. I dag er det vanleg for kristne å ære avdøde slektningar og vener denne dagen.

-          det var vanleg under feiringa av allehelgensdag i mellomalderens Europa å gje mat til fattige barn? Som takk skulle barna be for slekta til den dei fekk mat av. Kanskje er dette bakgrunnen for skikken med “knask eller knep”?

Kjelde: Forskning.no

Skrivekonkurransen er eit samarbeid mellom Bokklubben Blåmann og Norsk Barneblad.

Her kan du lese meir om bøkene:

Passord:spøkelse

“Du trur kanskje vi held oss på kyrkjegardar og i gamle hus og raslar med lenker? Vi gjer det også. Men vi kan like gjerne vise oss i eit heilt moderne hus. Du trur tv og mobiltelefonen klarte å drive oss vekk? Då kan du tru om att. Vi veit korleis ein mobiltelefon fungerer. Nokon seier at dersom du er redd for spøkelse, kjem du aldri til å få sjå eitt. Dessverre. Nokon seier også at vi ikkje er farlege. Beklagar igjen …”

Ei skattkiste for deg som likar nifse, spennande og uhyggelege historier: Stor og skummel, og gjennomillustrert i fargar. Heile 15 grøssande forteljingar, frå like mange nordiske forfattarar, samla i ei bok som kjem samtidig ut på 8 nordiske språk! I boka finn du skumle historier frå Island, Finland, Grønland, Færøyene, Damark, Sverige, Noreg og det samiske språkområdet – alle illustrert av kjende bokkunstnarar frå dei aktuelle landa. Dei norske forteljingane er frå Ragnar Hovland og Atle Hansen, og er illustrerte av Hilde Kramer og Trond Bredesen. 

Hekser og slikt

Her får vi vite alt om hekser. Korleis dei ser ut, den magiske kosten dei flyg på, staven som gir heksene kraft, heksegryta som dei koker det farlege brygget sitt i, og svarteboka med oppskrifter på korleis ein kastar sjukdom eller ulykke på folk. Vi får lese om selskapsdyra til heksa, og om djevelen, som er høgaste verje for alle hekser. Dessutan får vi lese om drakar og uhyre, monster, spøkjelse, vonde ånder, troll og risar. Herleg nifse illustrasjonar.

Monster og drakar

Her har du monstra! Basilisken, mandragoraen, fugl Fønix, trollet…. Dei lever i legendene våre og har alltid vore en del av verda vår. Dei brummar, og spyr eld og gift. Dei er kjempedigre eller bitte små, praktfulle eller fæle.  Dette er i sanning ei fabelaktig bok med godbitar om mytiske skapnader frå heile verda. I dette oppslagsverket om drakar, monster og mytiske figurar lærer ein til dømes at eit drakelik er verdifullt, fordi alle kroppsdelane har magiske eigenskapar, at Ogeren er glad i barn – han ber sine eigne barn på hendene og et andre sine, og at Mokele Mbenbe bur i urskogen i Kongo og er ein slektning av dei utdøydde dinosaurane.

Alle bøkene kan kjøpast i bokhandelen, hos Bokdykk på nettet, i Bokklubben Blåmann eller lånast på biblioteket.

Norsk Barneblad for skriveglade barn – på nynorsk!

Norsk Barneblad for oppvakte barn – på nynorsk!

Helsing Badedrakta  

På skuleballet hadde eg på meg ein lang kjole frå Frankrike. Eg dansa med ekskjærasten min. Brått ramla han på golvet, og då han skulle reise seg opp, kom hovudet hans under kjolen min. Då ropa han ut så alle høyrde det: – Du har mensen. Eg blei så flau at eg sprang heim. Neste dag på skulen var eg like flau. Ekskjærasten min bad om orsaking. Han hadde ikkje meint å gjera meg flau.

Helsing Utbrotsjenta

Ein dag eg stod på busstoppet på tur til skulen, saman med nokre andre frå skulen min, kom eg på at eg hadde gløymt engelskleksa heime! Eg hadde heller ikkje tid til å springe den korte turen heim for å hente leksa, så eg ringte stefaren min, fordi mamma truleg ikkje var stått opp enno. ”Hei, kan du hente engelskleksa min, ho ligg på stovebordet, og eg har ikkje tid til å kome å hente ho, bussen kjem no!” To sekund seinare høyrer eg at det smell i ytterdøra vår, og då ser eg stefar min springe ut i berre boblejakke og underbukse! Akkurat då kom bussen, så alle såg han! På den bussturen var det pinleg stille…

Helsing ei som aldri kjem til å gløyme leksa si igjen

Denne historia opplevde mor mi for mange år sidan. Det var då ho hadde gym. Dei hadde ein gymnastikklærar som ikkje brydde seg når noko skjedde. Dei skulle danse fugledansen, og då var det ein som heitte Øyvind som ikkje ville vere med, og det var heilt greitt. Medan mor mi dansa, gjekk han bak ho og drog ned buksene og trusa hennar slik at alle såg rumpa hennar. Mor syntest det var kjempeflautt.

Helsing Herdis

Eg var i gymsalen saman med klassa mi. Klassa spela fotball, og alle hadde det kjekt. Plutseleg sparka eg ballen og datt. Alle lo av kjempefallet, og eg vart flau.

Helsing Proffen

Eg og nokre vennar skulle på symjing. Det var to jenter og ein gut. Vi hadde eit veddemål. Ho eller han som kom først nedi vatnet, fekk 50 kroner frå oss andre. Guten blei sjølvsagt først, men han hadde gløymt å ta på seg badebuksa. Eg gløymer det aldri.

Helsing Badebuksa

Norsk Barneblad for lattermilde barn – på nynorsk!

Entomolog

Vi har om lag 23 000 registrerte insektartar her i landet. Truleg har vi ein del til som vi enno ikkje veit om. Ja, sjølv i våre dagar er det mange insekt som enno ikkje er oppdaga og har fått namn. Entomolog heiter ein insektforskar på fint.  

Insektforskarane trur at varm asfalt er tiltrekkjande på mange insekt. Det gjer at det ikkje blir drepe så mange ved grusvegar som på asfaltvegane.  

Eit dødeleg mistak

Nattsvermarar og andre som likar seg best om natta, er tiltrekte av lys. Dei tek frykteleg feil av gatelys og lys frå bilane, som dei trur er månelyset. Eit dødeleg mistak for mange av dei.  

Tung i snuen

Likevel er det dagsommarfuglar, humler, kveps, tordivlar, trebukkar og marihøner som oftast klaskar i frontruta. Dei er store og tunge og kan ikkje så lett svinge unna plutselege hinder. Og boom, så er det over.  

Bussar og lastebilar drep flest

Vi har over 2 millionar personbilar her i landet. Dei tek livet av noko slikt som 12 milliardar insekt. Og dei 414 000 bussane og lastebilane drep rundt 36 milliardar insekt i løpet av ein sommar.  

Ikkje så lett å vere liten, altså.

Norsk Barneblad for smarte barn – på nynorsk!

Edderkoppen på illustrasjonen har ingenting med forsøket å gjere!

Kjelde: National Geographics

Og vi i Norsk Barneblad ønskjer Magnus god betring!

Kanskje du som les dette har eit bilete med ei historie du vil dele med andre? Send det inn til nana@norsk-barneblad.no

Ungdommen på Utøya viste oss det då det grusomme skjedde. Dei viste oss at samhald ikkje er eit tomt ord. Dei gjorde det med handling. Dei tok vare på kvarandre og hjelpte kvarandre. Det skal aldri gløymast. Den grusomme handlinga var eit åtak på heile landet vårt, på likeverd og mangfald i eit demokratisk styresett. 

Alle i Norsk Barneblad sender sine varmaste tankar til offera og deira etterletne. Vi vil også rette ei takk til statsminister og statsrådar, friviljuge og helsepersonell som har takla den vanskelege situasjonen på ein framifrå måte.

Vi skal ikkje blir redde for å meine noko, redde for å engasjere oss, redde for å samle oss.  No er det nettopp det vi skal gjere. Anders Behring Breivik har vist oss kor viktig det er å slå ring om demokratiet.  Å vere politisk aktiv er viktigare enn nokon gong før.

Les meir på http://www.barneombudet.no/tilungdom/ og http://nrksuper.no/super/supernytt/2011/07/23/det-er-viktig-a-snakke-med-noen-voksne/

På ei bitte lita øy utanfor kysten av Florida bur det haugevis av giftige slangar. Ja, det finst ein slange eller to på kvar ein meter av den vesle aude øya, som nesten ikkje har buskar eller tre. Ingen andre landdyr, anna enn nokre rotter, bur her, fordi det omtrent ikkje finst mat, og det finst slettes ikkje ferskvatn.

Så kva gjer at slangane trivst så godt her? Jau, tusentals sjøfuglar held til her i klekkjesesongen. Det finst andre øyar i nærleiken utan giftige slangar, men likevel føretrekkjer sjøfuglane denne vesle øya som heiter Seahorse Key. Eit forskarteam lurte litt på kva som eigentleg føregår på denne øya. Kvifor held sjøfuglane til her i klekkesesongen? Er det ikkje veldig farleg for dei då? Korleis kan det leve så mange giftige slangar her utan tilgang til ferskvatn? Og kva et alle desse slangane?

Svaret var overraskande for forskarane.

Fuglane har god tilgang på fisk i sjøen rundt øya. Dei gulpar opp fisk til ungane sine i eitt sett. Ungane et alt dei orkar, men likevel blir det massevis av oppgulpa fisk til overs. Denne fisken et slangane og kosar seg verre. Oppgulpa fisk inneheld alt av næring som dei giftige slangane treng. Dei stakkars rottene som prøver å overleve her, blir ofte etne av slangane. Og slik blir det aldri for mange rotter på øya. Forskarane trur at slangane instinktivt vil hindre rottene i å øydeleggje for fuglane, som trass alt er dei som kjem med mat til slangane.

Sjølv når dei små fuglane ramlar utor reiret og hamnar rett framfor nasen på ein slange, et han dei ikkje. Det er pussig. Forskarane trur dei har oppdaga eit strålande samarbeid mellom to artar ein slettes ikkje trudde det om, fugl og slange. Så lenge fuglane gulpar opp nok fisk til at slangane også er mette, sørgjer slangane for at ingen andre dyr trugar fugleungane. Slik er det ein vinn-vinn-situasjon for begge partar. Så det er altså ikkje utan grunn at sjøfuglane føretrekkjer denne aude øya full av slangar framfor ei slangefri naboøy.

Og for ordens skuld, illustrasjonsfoto syner ein norsk hoggorm som ikkje finst i Florida.

Norsk Barneblad for nysgjerrige barn – på nynorsk!

I denne nye vitseboka finn du hylande morosame, teite, artige, rare vitsar. Alle vitsane er sende inn av lesarane i Norsk Barneblad. Kanskje av deg?
Redaktørar for boka er Ragnfrid Trohaug og Nana Rise-Lynum.

I Australia på syttitalet begynte ein å blande ulike hunderasar. Mange reinrasa hundar er berre dyrka fram på grunn av utsjånaden. Ein hadde heilt gløymt helsa deira. Men det er liten vits i å vere ein pen hund når du har medfødd dårleg helse. Slik blir det når det blir avla på for få hundar. Ein vakker hannhund med mengder av diplom frå utstillingar blir para med ein annan vakker vinnar-hund, som til dømes er dotter hans. Dette blir gjort fordi ein vil at avkomet deira skal bli penast mulig. Slikt gjer ikkje vi menneske. Ein kan ikkje gifte seg med far sin eller med bror sin. Når nokon som er i nær slekt, får eit avkom, kallar vi det innavl, anten det gjeld dyr eller folk. Og det er nettopp for å unngå innavl at ekteskap mellom nære slektningar er forbode. Innavl kan gjere at medfødde sjukdomar går i arv.

Når ein avlar dyr, gjer ein det med tanke på å forsterke enkelte trekk og eigenskapar som til dømes at hunden skal sjå ut på ein spesiell måte eller oppføre seg på eit bestemt vis. Dersom du vil ha ein hundetype med store auge og små øyre, så tek du ein hundetype med store auge og parar med ein annan hundetype med små øyre. Så tek du det avkomet deira som har fått både små øyre og store auge, og parar vidare på. Slik held du på med å ta den hunden som passar best til målet du har sett deg, og til slutt har du, om alt går bra, ein perfekt hund med store auge og bitte små øyre.

Men kanskje har denne hunden dårleg helse? Kanskje var det ingen som tenkte på å passe på at berre svært friske og godlynte hundar var med i avlsprosjektet – at ingen hundar med sjukdom i familien sin vart avla på. Mange av dei reinrasa, populære hunderasane våre er avla på i så mange år at dei no begynner å få ei mengd medfødde sjukdommar. Til dømes har den tyske schæfer-hunden problem på grunn av innavl. Heile 89 medfødde sjukdommar kan ein stakkars schæferhund bli plaga av.

Labraduddelen er ein frisk og godlynt hund. Han er avla fram for å forsterke dei gode eigenskapane til labradoren og puddelen. Labraduddelen har fin, bølgjete, passe kort pels som røyter svært lite. Han har store, opne auge og er snill og tolmodig. Det flotte med labraduddelen er at han er tvers igjennom frisk. Her er det ingen innavl. I alle fall ikkje enno.

Så kanskje du vil ha ein labraduddel?

Norsk Barneblad for hundeglade barn – på nynorsk!

Du treng:

2 ss mandelflak

200 g frosne bringebær eller annan frosen frukt/bær

1 ss melis (toppa skei)

5 dl kremfløyte

ev. 10 bringebær til pynt, gjerne saman med nokre blad mynte.

 Slik gjer du:

1. Varm ei tørr og rein steikjepanne på nesten full varme og rist/tørrsteik mandelflaka. Hugs å røra i panna slik at mandlane ikkje brenner seg. Dei skal berre bli gylne.
2. Ha bæra og melisen i ei matmølle, ha i fløyten, start maskinen og la han gå på full styrke i ca. 15–20 sekund. Og vips, så har dei frosne bæra gjort kremfløyten til ein supergod iskrem!
3. Ha iskremen i skåler. Pynt med mandlar, bær eller annan pynt.

Norsk Barneblad for sommarglade barn – på nynorsk!

Norsk Barneblad for svoltne barn – på nynorsk!

Hjelp! sa det i telefonen. Det er ran, nesten mord! 

Roleg, berre roleg, sa Snufs. Ein ting om gongen. Kven snakkar eg med? 

Du snakkar med Georg Grille i Grilles gatekjøkken. Rett etter eg hadde opna i dag tidleg, kom det ein mann inn og sikta på meg med ein pistol. Han forlangte å få alle pengane i kassaapparatet. Heldigvis var det nesten ikkje pengar der så tidleg på morgonen, men han tok alt eg hadde, og forsvann. 

Korleis såg han ut? spurte Snufs.

Svart jakke og svarte bukser. Mørkt hår, og inga lua, i alle fall ikkje da han var inne hos meg, hiksta Georg Grille fram gjennom telefonen.

Eg skal ta meg av saka med ein gong! sa Snufs roleg.

Snufs kasta seg inn i bilen og kjørte nedover mot krysset ved Europa-vegen der Grilles gatekjøkken låg. Da han nesten var komen til rutebilstasjonen, møtte han ein mann i svart jakke og svarte bukser. Sjølv om Snufs kunne vere svært blyg når han møtte damer, var han ein svært tøff politimann. Snufs stansa, og før mannen fekk gjort motstand, hadde Snufs teke tak i begge hendene hans, og benda dei bak på ryggen. Etterpå måtte han stille seg med begge hendene på biltaket medan Snufs ransaka han. 

Kva har du her? spurde Snufs da han kjende noko hardt i eine jakkelomma. Det var ein pistol. 

Han er ikkje min, eg fann han akkurat no, sa mannen. Eg rusla inn på byggjeplassen du ser der oppe, berre for å sjå. Og da såg eg pistolen liggje på botnen i ein vassdam. 

Forklar deg nærare, sa Snufs. 

Nei, eg gjekk altså berre inn på den byggjeplassen fordi eg var nysgjerrig, og da såg eg pistolen liggje på botnen i ein vassdam. Så plukka eg han opp, og tørka han. Eg tenkte eg skulle levere han til politiet, sa mannen. 

Det du seier, er svært usannsynleg, sa Snufs. Det er best du blir med meg på kontoret. 

Kva hadde mannen sagt som var usannsynleg?

Svaret på detektivgåta: 

For det første bruker vassdammar på byggjeplassar vere så grumsete at ein ikkje kan sjå botnen. For det andre er det så kaldt at det er is på alle dammar denne morgonen. Det veit vi fordi Snufs seier det er minus fem grader. Altså lyg mannen!

Norsk Barneblad for smarte barn – på nynorsk!

Vi kan lesa at italienarane hadde is til dessert i seinmellomalderen. Men på den tida var is berre ein fornem rett for velståande rikfolk.

Fyrstinna Catharina av Medici tok med seg den eksklusive skikken til det franske hoffet då  ho gifta seg med den franske kongen Henrik II. Det blei ein kjempesuksess, og utover på 1600-talet kunne også vanlege franskmenn få kjøpa iskrem på iskafear som opna rundt om i byane. Etter kvart førte franskmennene skikken vidare til England.

 Frå Europa spreidde kunsten å framstilla iskrem seg til Noreg og dei andre nordiske landa. I byrjinga av 1900-talet kunne nordmenn få kjøpa heimelaga is på konditori i dei største byane, men fart på iskrem-produksjonen blei det først i slutten av 1920-åra då norske og danske meieri tok til å laga iskrem. 

Norsk Barneblad for iskrem-elskande barn – på nynorsk!

Heidrun Sunde Stokke har knipsa kanina Snapp som spring i rundt i eit vårleg landskap.

Og Ragnhild Sunde Stokke har sendt inn eit foto ho har kalla «Ein vårdag i mars». Tusen takk til begge to!

Om du tar eit flott foto av noko som er typisk 17. mai, så send det inn til

nana@norsk-barneblad.no

Og vi kan legge det ut her på nettsidene våre.

Norsk Barneblad for kreative barn – på nynorsk!

Vi møter ein ung gut, Koto, som vil hjelpe foreldra sine med å skaffe pengar til eit nytt hus sidan dei blir kasta ut av huset dei bur i. Dette skjer i landet Tayklania som blir styrt av den grusomme Herskarinna som undertrykker dei fire klansfolka som bur i landet. Dei fire klanane har vore uvenner i mange år og dette utnyttar Herskarinna som passar på å sette dei opp imot kvarandre. Men Koto si farefulle ferd for å redde foreldra sine, fører han på uventa vegar og snart har han venner frå dei andre klanane. Kan det vere desse unge gutane si oppgåve å skape fred mellom klanane og slik redde Taynikma ut av klørne på Herskarinna? Taynikma-serien er midt i blinken for alle som heller les teikneserier enn bøker. Desse bøkene vil gå unna! Og for jenter og gutar som likar det litt ekstra nervepirrande.

Kvar bok sluttar med eit lite teiknekurs. Enkelt og godt forklart. Prøv du også!

Det har kome ut seks bøker i serien. Første bok heiter Taynikma, Mestertyven * Rottene.

Serien er skriven av Jan Kjær og illustrert av Merlin P. Mann. Omsett til bokmål av Fredrik Bjerke Strand og er gitt ut av Schibsted Forlag.

Norsk Barneblad for leselystne barn – på nynorsk!

Den klassiske frukostmoroa 

Bruker familien din egg til frukost på laurdagar eller søndagar? Om svaret er ja, har du sjansen til å gjere ein klassisk rampestrek av enklaste og beste merke. Du byter om innhaldet i salt og sukker-bøssene. Så enkelt og så morosamt. Så når far skal salte det kokte egget sitt og ta ein god bit av den herlege søndagsfrukosten sin, æææsssjjj! Den uventa smaken vil få far til å gå taket, hehehe. Berre pass på at du har fleire egg på lager så far blir mett og blid igjen!

 Dette treng du:

Saltbøsse

Sukker

 Lukke til frå Rampejenta

PS. Har du ein rampestrek, så send han inn til nana@norsk-barneblad.no

Alle innsende rampestrekar som Rampejenta trykkjer i spalta si i papirutgåva av Norsk Barneblad, blir premierte. Og hugs – rampestrekar er berre morosame så lenge ingen blir skadd og ingenting blir øydelagt!

Norsk Barneblad for frekke barn – på nynorsk!

Norsk Barneblad for snartenkte barn – på nynorsk

I neste boka, «Kokainkongen» skal barneagentar frå Cherub vere med å nedkjempe eit narkotikakartell. No har James blitt tryggare i jobben sin som agent, men oppdraget er svært farleg. Vil han og dei andre barneagentane klare oppdraget utan å bli avslørt? Dette var så spennande at vi ikkje kunne legge frå oss boka eit minutt ein gong, så boka måtte vere med overalt – og då meinar eg overalt!  Puuh!

No berre ventar vi på tredje boka i serien Cherub. Bokserien er omsett til norsk av Øystein Rosse og gitt ut på Det Norske Samlaget. Bøkene kan du kjøpe i bokhandelen eller låne på biblioteket.

Norsk Barneblad – for leseglade barn – på nynorsk!

I den første boka, «Aldri tilfreds» blir vi kjent med Aurora. For det meste så synest ho at livet er forferdeleg kjedeleg, søstrene er irriterande, faren er teit og bestemora er for nysgjerrig. Læraren hennar er håplaus og det einaste oppmuntrande ho kan komme på, er den smellvakre guten ho ikkje ein gong veit namnet på. Aurora er 14 år og ho er ei krysning mellom Nemi og Brigdet Jones. Dette er morosam lesnad. Ja, så gøy er det at vi måtte lese bok nummer to i same slengen.

I bok nummer to, » Like sint», held Aurora fram med klagene sine. Ja ho er sanneleg minst like sint som i første bok. No har ho gjort seg så upopulær i heimen sin at foreldra må ha ei pause frå henne. Aurora må bu hos besteforeldra sine og ho tenker stadig på om ikkje ho berre skal stikke av frå heile livet sitt. Men det er jo lettare tenkt enn gjort. Bestevenninna Lola gjer ting både betre og verre for Aurora. Nei, no vil vi ikkje seie meir. Les sjølv og kos deg med det strevsame livet til Aurora på 14 år.

Bøkene er skrivne av Marie Desplechin og omsett frå fransk av Tove Bakke. Begge bøkene er komne ut på Det Norske Samlaget og er å finne i bokhandelen eller på biblioteket.

Norsk Barneblad for leseglade barn – på nynorsk!

Boka er lettlesen og veldig god. Ho er skikkeleg spennande heile vegen. Linn T. Sunne skriv godt. Så treng du ei god bok – les Saiko!

Norsk Barneblad for leseglade barn – på nynorsk!

Maskinen blei funnen i eit skipsvrak utanfor Kreta i 1900. I skipet fann dei også statuar og anna som kunne daterast tilbake til 400 år før Kristus. Og i mange år lurte altså forskarane veldig på kva denne maskinen blei nytta til. No veit vi det.

Norsk Barneblad for nysgjerrige barn – på nynorsk!

Sjølv om det er lenge til jul kan det vere greitt å vite at verkstaden til nissen ligg i Kina. Nærare bestemt i Guangzhou, som er hovudstaden i provinsen Guangdong. Her er det åtte tusen leiketyfabrikkar. Desse fabrikkane lagar 75 % av alle leiker som blir selde over heile verda.

Guangzhou heitte Canton før, og ligg i Sør-Kina. Det er den viktigaste handelsbyen i heile Sør-Kina. Guangzhou ligg vakkert til ved Perle-elva og har om lag 10 millionar innbyggjarar. Folk her snakkar kantonesisk, ei form for kinesisk som er vanleg over heile Sør-Kina. På den kaldaste tida i januar er det 15 grader her, og i juni er det høgsommar med ein snitt-temperatur på rundt 28 grader. Både i juni og juli regnar det ein del her.

Og i Guangzhou ligg altså verkstaden til nissen. Gjennom heile året er det travle tider i leiketyfabrikkane. For barn får gåver gjennom heile året, ikkje berre til jul. Og alle, sikkert du også, ønskjer seg helst harde pakkar. Svært mange av dei harde pakkane du får, er laga ved hjelp av strevsamt arbeid til langt på natt.  

Gløym alt du har høyrt eller tenkt om kor koseleg det må vere å lage leiker. Det er eit blodslit. Ein vanleg arbeidsdag er på 12 timar! Men det er heilt vanleg at eit skift varer opptil 17 til 18 timar! Dersom ein arbeidar ikkje vil jobbe så mykje overtid, så får han eller ho rett og slett sparken. Månadsløna til ein fabrikkarbeidar er om lag 1000 kroner. Folk i dette området i Kina er kjende for å vere hardt arbeidande og flittige.

I Kina har ikkje arbeidarane lov til å gå saman for å protestere mot uretten i arbeidslivet. Gjer dei det, så blir dei sparka og mistar arbeidet sitt. Lovene i Kina som skal passe på rettane til arbeidarane, er ikkje så verst, men dei fleste arbeidarane kjenner ikkje rettane sine. Leiinga på fabrikkane bryr seg ikkje om anna enn å tene mest muleg pengar, og bryt dei kinesiske lovene gong på gong.

Dersom forholda skal betrast i fabrikkane, må vi slutte å presse ned prisen på arbeidet med å lage leiker. Vesten må ta sin del av ansvaret for å gjere arbeidsdagen leveleg for kinesiske arbeidarar. Dei rike selskapa frå Vesten som krev gode arbeidsforhold i fabrikkane som leverer leikene deira, må samstundes vere viljuge til å betale betre. Dei kan ikkje både krevje betre løn for arbeidarane og lågare pris for leikeproduksjonen.

Kor mange av dine leiker kjem frå Kina? Leiker som blir selde her i landet, kjem svært ofte frå Kina. Både Brio, Top-Toy, Toys R Us, Edwis, Ringo og leiker for butikkar som Coop og ICA er laga der.

Norsk Barneblad for smarte barn – på nynorsk!

            Det var sjølvsagt den hemmelege kjærasten sin, Edith Granberget, som Snufs sat og tenkte på. Som alle no veit, var problemet at Snufs var så blyg for damer at han aldri fekk fortalt Edith kor glad han var i henne. Og det var difor han no tenkte på å hoppe på ein fot heilt til Drammen. Han hadde ikkje funne på det sjølv. Det var i eit kjærleiksdikt han hadde lese ein gong for lenge sidan, at dette med å hoppe på ein fot heilt til Drammen stod.

            – Nei, eg trur forresten ikkje det, sa han og vart litt trist. – For det fyrste kom eg til å få veldig vondt i foten, og for det andre kom eg sikkert til å miste jobben fordi folk trudde eg hadde vorte galen. Og sannsynlegvis kom Edith til å tru det ho også.

 Snufs hadde det ikkje godt om dagen. Han var ikkje berre ulykkeleg forelska. Han var også sjalu. I går hadde han sett Edith sitje saman med ein mann nede på konditoriet, og det gjorde svært vondt. Han visste kven mannen var. Det var ein sjømann som hadde budd på turisthotellet i fleire veker, Konrad Kapp-Horn heitte han visst. Og til og med Snufs måtte innrømme at Konrad var ein staut mann. Først hadde Snufs tenkt å putte han i fengsel, men det kunne han sjølvsagt ikkje gjere. Det gjekk ikkje an å fengsle folk berre fordi dei snakka med den hemmelege kjærasten hans. Men vondt var det.

            – Eg treng eit wienerbrød å muntre meg opp på, tenkte Snufs. Og så sa han til assistenten sin, Ole Watson Handjerningen, at han gjekk bort til bakaren ein tur.

            Men da Snufs kom bort til bakeriet, var det like før han snudde, for der sat Edith og denne Konrad igjen. Og om det ikkje hadde vore fordi Edith alt hadde vinka til han gjennom glaset, hadde han snudd med ein gong. Men no måtte han gå inn og kjøpe noko, elles kom ho til å forstå at han var sjalu.

            Da han kom inn, berre nikka han til Edith, men ho ropte til han, og bad han om å setje seg, han også. Og Snufs kunne sjølvsagt ikkje seie «nei» når Edith bad han om noko, same kor dumt han syntest det var at denne Konrad sat der.

            – Konrad har så mykje spennande å fortelje, sa Edith.

            – Han er sikkert ein idiot, tenkte Snufs, men det sa han sjølvsagt ikkje høgt.

            Og medan Snufs åt wienerbrødet sitt (rundt omkring først, og så det gode i midten etterpå) la Konrad ut om alt det fantastiske han hadde vore med på. Same kor mykje Snufs prøvde å fortelje, han også, hadde Konrad alltid ei historie som var mykje meir spennande, og etter kvart kjende Snufs seg mindre og mindre.

            – Men å hoppe på ein fot til Drammen har du ikkje gjort, sa Snufs, som ikkje lenger høyrde etter, men som berre tenkte på sitt.

            Både Edith og Konrad såg rart på han, og Snufs var heilt raud i ansiktet.

            – Eg tenkte kanskje berre at det hadde vorte fin mosjon altså, stamma han.

            – Ja, du snakkar om ein fot, sa Konrad, som straks var i gang med ei ny historie. – I gamle dagar, da det verkeleg var tøffingar til sjøs, var det mange som humpa rundt på ein fot. Sjørøvarane vart ikkje rekna som vaksne før dei hadde mista eine foten i kamp og hadde fått ein trefot i staden. Ein gong har eg faktisk ått trefoten til den kjende piraten Francois Clerc. Vi låg i Firenze med ein stor oljetankar. Og ein kveld kom det bort til meg ein kar med ei lang pakke under armen, og lurte på om eg var interessert i antikvitetar. Jau, det var eit trebein, skal eg fortelje dykk. Nydeleg utskore, og utan tvil ekte. Og om det ikkje hadde tilhøyrt ein pirat, så var det i alle fall eit vakkert stykke handverk av slikt du ikkje ser til dagleg, nei.

            – Å, jaså, tenkte Snufs for seg sjølv. – Han er berre ein skrytepave som til og med lyg. Og det trur eg nok Edith har skjønt også.

            Kva hadde Konrad Kapp-Horn sagt som ikkje kunne vere sant?

 Løysinga

Konrad seier at han låg med ein stor oljetankar i Firenze. Studerer du kartet over Italia, ser du at den byen ligg langt inne i landet. Men at det har levd ein pirat som heitte Francois Clerc, skal visstnok vere sant. Han gjekk også under namnet Pie de Palo, og skal ha herja i Mellom-Amerika rundt 1545.

Av Gard Espeland med illustrasjon av Trond Rømo

Norsk Barneblad – for smarte og lure barn – på nynorsk!

Tally blir snart 16 år og ho kan nesten ikkje vente. Om berre få veker skal ho opererast og bli vakker. Ho skal ikkje lenger vere ein stygging, men bli ei slåande vakker ung dame. Som perfekt vakker skal ho endeleg få bu i high-tech-paradiset Penby, saman med alle dei andre nyopererte modellpene ungdommane. I Penby gjeld berre ein regel: Ha det gøy frå morgon til kveld. Men venninna til Tally, Shay, vil ikkje bli operert. Shay stikk av frå heile greia, vekk frå både Styggby og Penby. Då oppdagar Tally nye og skremmande sider av pen-verda. Styresmaktene gir Tally eit val, å finne Shay eller å bli verande ein stygging for resten av livet sitt. Det vil jo ikkje Tally så ho bestemmer seg for å finne Shay. Dette valet kjem til å forandre verda til Tally – for alltid.

Uglies er ei spennande og medrivande bok. Vi i Norsk Barneblad klarte nesten ikkje å ta pause under lesinga. Eit godt boktips til alle leseglade!

Boka er omsett til bokmål av Magne Tørring og kjem ut på Schibsted Forlag.

Norsk Barneblad for dei smarte og kule – på nynorsk.

Tysdag 1. mars i år – langt nedi og langt inni fjellet ved Oset Vannrensingsanlegg sprekk eit rør og ingen oppdagar ulukka før neste morgon. Men då er  alt liv i Akerselva allereie borte. 6 000 liter ufortynna klor har rent ut i elva i løpet av desse nattestimane. Ekspertane slår no fast at Akerselva er øydelagt. Det kan ta heile 8 år før elva på nytt er full av fisk og anna liv. Dette er djupt tragisk og svært fortvilande for Vann- og avløpsetaten i Oslo som er ansvarlege for røret som sprakk. Det er veldig trist for direktøren som har brukt mange år nettopp på å reinse Akerselva og gjere ho til ei god fiskeelv. No seier han at Vann- og avløpsetaten vil gjere alt i deira makt for å sikre seg mot slike ulukker i framtida. I tillegg vil dei også gjere det dei kan for å gjer Akerselva leveleg igjen. Slikt må ikkje hende igjen!

Norsk Barneblad for glade og opplyste barn – på nynorsk!

I Thailand, Australia og Sør-Afrika er krokodille normalt i kosten. I enkelte delar av USA er klapperslangen ein godbit til fest.

Er du amerikanar, synest du duer er ekle og slettes ikkje til å ete. Men mange stader i Sentral-Europa og i Asia er due rekna som vanleg mat.

Hesten blir heller ikkje eten overalt i verda. Hestebiff er ei delikatesse i Frankrike, og heller ikkje islendingar nektar seg ein god, mør hestebiff. Her i landet et vi hestepølse på brødskiva vår utan at nokon tenkjer noko særleg på det. Men verken amerikanarar eller engelskmenn kunne tenkje seg å ete hest.

Marsvin er berre eit søtt og koseleg kjæledyr, tenkjer du kanskje? Niks og nei. Bur du i Peru og helst høgt oppe i Andesfjella, så slikkar du deg rundt munnen med tanke på eit heilsteikt marsvin til middag.

Hund er også populær mat i store delar av verda. Mest i Asia. Men verken du eller eg synest at hunden vår er passande på middagsbordet. Men slik er det altså ikkje alle stader.

I India er det berre eit lite fåtal som kan tenkje seg å slakte og ete ei ku. Etter hinduistisk tru er dette ei alvorleg synd.

I Guandong-provinsen i Kina (gamle Kanton) er kattekjøt rekna som mat. Dei har ein eigen rett som heiter ”Drake, tiger og fugl føniks”. Det er slangekjøt, kattekjøt og kyllingkjøt i ein og same rett. Dette er ein tradisjonell kantonesisk matrett som dei har servert og ete i mange hundre år. Men i størsteparten av verda er katten ikkje eit matdyr.

I store delar av verda har det vore ete rotte når det har vore dårleg med annan mat. I enkelte land som Ghana, Vietnam og Thailand er rottekjøt framleis å finne på bordet hos folk på landsbygda.

Til slutt er det berre å seie smakeleg måltid eller signe maten til kva det enn er du har på tallerken din.

Norsk Barneblad for glade og opplyste barn – på nynorsk!

Her i landet sit vi på stolar rundt middagsbordet, som er dekt med tallerkar, knivar, gaflar og glas. Maten set vi på bordet på serveringsfat som vi sender rundt til kvarandre. Det er høfleg å berre ta litt på tallerkenen sin om gongen og heller forsyne seg fleire gongar. På bordet set vi ofte fram tannpirkarar til den som måtte trenge det. Når måltidet er ferdig, går vi gjerne inn i stova og drikk kaffi der.

Om du stikk innom ein venn på eit uventa besøk, og han spør om du vil ha ein kopp te og du takkar ja, så får du ein kopp te og ingenting anna. Og om han høfleg spør deg om du vil ha litt mat, og du takkar nei, så spør han ikkje ein gong til.

I Marokko sit ein på kne rundt eit lågt bord. Maten blir servert frå eit keramikkfat som står midt på bordet. Alle et med høgre handa og brukar tre fingrar. Det er høfleg at all mat blir eten opp, men kvar og ein skal ikkje ete seg stappmett. Etter maten slikkar ein fingrane reine før ein seinare vaskar hendene sine.

I Frankrike er det om lag som med oss, men du finn aldri tannpirkarar på bordet. Nei, her er det uhøfleg å bruke tannpirkar medan ein sit ved bordet. Det er også svært uhøfleg å snakke med mat i munn eller å ha olbogane på bordet. Etter å ha ete skal ein tørke seg pent på servietten før ein drikk av glaset sitt. I Frankrike er det også vanleg at kvar familiemedlem har sin eigen tøyserviett som dei brukar til kvart måltid heile veka igjennom.

I Russland serverer ein mange og varierte forrettar, og folk er ganske så mette før hovudretten endeleg kjem på bordet. Hovudretten er mykje mindre enn i Noreg, og folk forsyner seg berre ein gong. Til slutt er det sjølvsagt dessert, som ofte er pirogar eller kake. Heile kvelden kan ein sitje rundt middagsbordet og skravle og kose seg.

Når ein russar serverer te eller kaffi, så er det alltid med brødskiver og kjeks til. I Russland er det også høfleg at ein byr gjesten sin på mat mange gonger før gjesten takkar ja. Ein høfleg gjest svarar sjølvsagt nei første gongen han blir bydd mat.

Norsk Barneblad for glade og opplyste barn – på nynorsk!

Norsk Barneblad for glade og opplyste barn – på nynorsk!

Den klassiske frukostmoroa 

Bruker familien din egg til frukost på laurdagar eller søndagar? Om svaret er ja, har du sjansen til å gjere ein klassisk rampestrek av enklaste og beste merke. Du byter om innhaldet i salt og sukker-bøssene. Så enkelt og så morosamt. Så når far skal salte det kokte egget sitt og ta ein god bit av den herlege søndagsfrukosten sin, æææsssjjj! Den uventa smaken vil få far til å gå taket, hehehe. Berre pass på at du har fleire egg på lager så far blir mett og blid igjen!

Dette treng du:

Saltbøsse

Sukker

Lukke til frå Rampejenta

PS. Har du ein rampestrek, så send han inn til nana@norsk-barneblad.no

Alle innsende rampestrekar som Rampejenta trykkjer i Norsk Barneblad, blir premierte. Og hugs – rampestrekar er berre morosame så lenge ingen blir skadd og ingenting blir øydelagt!

 I kvart nummer av Norsk Barneblad i år tipsar vi deg om ein rampestrek.

Norsk Barneblad for glade og opplyste barn – på nynorsk!

Tigermuffins

16 store eller 30 små muffins

Dette treng du:

100 gram smør

2 dl sukker

2 egg

4 dl mjøl

2 teskeier bakepulver

1 teskei vaniljesukker

1 1/2 dl mjølk

1/2 dl kakaopulver

Slik gjer du:

Rør mjukt smør og sukker. Tilset eitt egg om gongen. Bland i mjøl, bakepulver og vaniljesukker. Rør inn mjølka.

Ta halvparten av deigen og i ein ny bolle. Rør inn kakaopulveret i den eine deigen. Bland så forsiktig den kvite og den brune deigen så det blir ein stripete deig.  No blir det tigermuffins. Fyll i papirformene og steik i omnen på 175 grader i omlag 12 til 15 minutt.

Pynt gjerne med melisglasur og farga kakepynt. Har du nokre små kakelys slengande rundt, så bruk dei gjerne til å pynte med. Så blir det eit ekstra koseleg lysande kakefat  i mørketida. Kos deg!

Norsk Barneblad for glade og opplyste barn – på nynorsk!

Den kongelege legen Ambroise Paré sa i 1568 at ein burde forby dampbad fordi det gjorde huda blaut og fekk porane til å opne seg og difor gjorde det lett for pestbefengte dunstar å trenge inn i kroppen og raskt føre til dauden. Dersom ein let vere å vaske seg ville skiten tette porane og sørge for at sjukdomen ikkje klarte å trenge inn i kroppen. Skit som førebyggande medisin altså.

Såpe var svært så sjeldant heilt fram til 1800-talet. Men sjølv om folk i Europa ikkje vaska seg, så auka folketalet jamt og trutt. Litt sveittelukt stoppa ingen.

I 1596 fann Sir John Harrington opp eit slags vatnklosett, men blei så grundig pepen ut at han droppa heile oppfinninga. Det tok 200 år til før nokon torte å finne på noko slikt igjen.

Norsk Barneblad for glade og opplyste barn – på nynorsk!

Neste nummer er snart på veg og skal vere i postkassene over det ganske land i starten av januar 2011. Men til dess får alle lesarane våre ta det med ro og lese Smørbukk og Tuss og Troll. Juletida er ei fin tid til å lade batteri og slappe litt av. Snart er vi  i gang med eit nytt og aktivt år!

God jul og godt nytt år frå Nana og Wenche

Norsk Barneblad for glade og opplyste barn – på nynorsk!

Du bakar sikkert peparkaker til jul. Men har du tenkt på at det kan bli ein flott presang? Det er kjempeenkelt og kjempesmart å bake eit ekstra stort hjarte som du lagar eit hol i. Når baksten er ferdig pyntar du hjarte med ein fin tekst av melisglasur og til slutt festar du eit fint raudt band i holet så hjartet kan hengast opp. Pakk hjartet fint inn med silkepapir og er du heldig finn du ei øskje du kan legge det i så det ikkje blir knust. Det gjer ingenting at øskja er litt stor. Det blir berre ekstra spennande at han eller ho som får gåva ikkje forstår kva som er inni.

Lukke til og god jul!

Norsk Barneblad for glade og opplyste barn – på nynorsk!

Norsk Barneblad for glade og opplyste barn – på nynorsk!

For å ta vare på dei ville dyra er det forbode å bu og jakte i reservata. Men likevel viser undersøkingar at dyra ikkje er trygge verken i eller utanfor reservata. Mange av dyra er såkalla migrerande dyr. Det betyr at dei vandrar på lange turar i løpet av eit år. Noko av problemet er at dyra vandrar utanfor reservatet også. Dyra veit jo ikkje kva som er reservat, og kva som ikkje er det. Dyra berre gjer slik dei alltid har gjort og går dit dei alltid har gått.

40 millionar menneske må sjølvsagt bu ein stad. I reservata er det ikkje lov å busetje seg, men rett utanfor er det jo lov. Og dermed veks det opp busetjingar rett utanfor grensene til reservata. Du kan sjølv tenkje deg at det ikkje er lett verken for dyra som er på vandring, eller for folket som bur der. Dette blir det trøbbel av. Og rett innafor på reservatet er det lett å få skote eit dyr om familien din svelt. Eit dyr frå eller til, tenkjer dei vel. Men til saman blir det ikkje så bra for dyrelivet.

Ein skikkeleg innsats er gjord for å auke talet på elefantar i Kenya. No er det så mange elefantar at det også er eit problem. Elefantane trakkar ned graset og øydelegg skogen som antiloper og andre hjortedyr skal gøyme seg i og ete av. Dei som bur i landsbyane nær reservata der elefantane likar å vere, er heller ikkje så lukkelege over å ha slike store dyr som naboar. For ein elefant berre går dit han vil og et det han har lyst på.

For Kenya er det veldig viktig at alle dei ville dyra har det bra, og at turistar framleis kan kome for å sjå dei. Turistar på safari er ei av dei største inntektskjeldene for landet. I dei siste 30 åra har 40 %, altså nesten halvparten, av dei ville dyra forsvunne. Dette er ikkje bra, verken for folk eller dyr.

Norsk Barneblad for glade og opplyste barn – på nynorsk!

I det siste har vi lese mykje trist om pelsdyr som har det vondt. I avisene har vi sett bilete av dyr med stygge sår og tronge bur. I alle tider har menneske brukt pels til å halde seg varme i kalde vintrar. Men i gamle gamle dagar levde desse dyra fritt og blei jakta på for pelsen sin og kanskje også for kjøtet sitt. No om dagen lever desse dyra i bur og blir avla opp for å bli flådde og sydde til varme klede for frostige menneske. At vi held husdyr til mat og anna er jo slik det er, men alle er samde i at husdyra våre må ha det bra.  Difor har vi Mattilsynet som skal sjekke husdyrhald over heile landet og sjå at alle lover og reglar blir haldne og at dyra har det bra. Slik skal det jo vere i pelsdyrnæringa også, men mykje tyder på at mange av desse dyra likevel ikkje har det bra. Det er fælt å lese at dei som driv med pelsdyr seier at «litt skadar» må ein rekne med.

Kanskje er det ekstra vanskeleg å halde slike dyr innesperra i bur? Vi snakkar jo om mink og rev som begge er rovdyr og ikkje tamdyr. Og set du  rovdyr i  bur  så blir det vel både slossing og skadar? Om pelsdyrnæringa skal vere liv laga i framtida må dei finne betre løysingar enn i dag. Dyra må ikkje lide slik som det er vist mange døme på i avisene siste tida. Om ein driv med dyr så er det ikkje rom for «litt skadar».  Dyr i fangenskap skal ha eit rimeleg bra og skadefritt liv. Det er eit minste forlangande.

Norsk Barneblad for glade og opplyste barn – på nynorsk!

Ei ny studie frå Varangerfjorden syner at kongekrabben reinskar havbotnen for alle andre dyr som lever der. Dei vanlege artane er redusert så mykje som 80 til 95 prosent. Dei artane som «luftar» havbotnen ved å tilføre vatn som inneheld oksygen blir borte. Det betyr at havbotnen blir forgifta av hydrogensulfid på grunn av mangelen på oksygen. Slik blir havbotnen lagt aude.

Men det er ikkje berre norskekysten som er truga av den digre krabaten. No har kongekrabben nådd kanten av Antarktis eller Sørpolen. Den globale oppvarminga gjer det muleg for mange artar å overleve i havområde som før var for kalde. Med ei til to grader varmare vatn kan mange artar finne nye område å leve i, som til dømes Antarktis. Dette er ikkje så bra. Havet rundt Antarktis har alltid fått vere i fred, nettopp fordi det er så kaldt. Her har det gjennom millionar av år utvikla seg eit heilt spesielt liv. Enno er det slik at langt, langt nede i djupet lever dyr og organismar ingen menneske har sett. Men dette kan ta slutt om kongekrabben får ture fram som no. Kongekrabben likar seg i både kaldt og svært djupt hav, og havet rundt Antarktis er fullt av god mat for slike glupske vesen. Her må noko gjerast før det er forseint.

Norsk Barneblad for glade og opplyste barn – på nynorsk!

USA-inspirert

I vår tid er halloween særleg blitt markert i USA, der utkledde ungar går frå hus til hus og tiggar godteri. Får dei ikkje godteri, så kan dei finne på fantestrekar. I dag er skikken utbreidd i store delar av den vestlege verda, også her i landet, der korkje allehelgensaftan eller allehelgensdag har vore viktige festdagar etter at Noreg ikkje lenger var katolsk. Ordet halloween stammar frå (All) Hallows Eve, det vil seie «alle heilages kveld». I USA fekk feiringa si moderne form på slutten av 1800-talet, medan skikken fekk eit gjennombrot i Sverige i 1995. I Noreg tok det noko lengre tid, men rundt år 2000 fekk skikken fotfeste her i landet, godt hjelpt av påverknad frå amerikansk massekultur og kommersielt press. I feiringa er det vanleg å pynte med skumle symbol, ofte med referanse til døden, svart magi eller mytiske monster. Fargane svart og oransje er blitt typiske halloween-fargar, og står for høvesvis natt og mørke makter, i tillegg til graskar og grøda frå jorda.

Sel godt

Butikkar over heile landet stadfestar at det ser ut til at skikken er komen for å bli. Dei fleste har halloween-varene hengande oppe i heile oktober. Det er utstyr til ungdommar som har tenkt seg på halloween-party, men det er òg mange foreldre som kjøper kostyme til barna sine. Det blir handla med drakter, spindelvev, og alt mogleg rart av pyntegjenstandar. Noko som er skikkeleg populært, er hattar med hår. Butikktilsette trur forklaringa på at skikken er blitt populær her til lands, er at vi hermar etter amerikanarane.
Dei fleste nordmenn har fått eit forhold til skikken gjennom fjernsynet. I USA er dette ei kjempestor feiring som vi kan sjå i filmar og tv-seriar.

Norsk Barneblad for glade og opplyste barn – på nynorsk!