Norsk Barneblad

Tornadoen i Oklahoma

Nana — Wed, 22 May 2013 09:00:08 +0000

I Noreg har vi aldri så store og sterke tornadoar som i USA. Enkelt sagt er det aldri så stor skilnad på varm og kald luft her i landet som visse stadar i USA. For å få ein stor og sterk tornado må det vere stor temperaturskilnad på lufta høgare oppe og lufta ved bakken.

Oklahoma i USA har for få dagar sidan blitt råka av ein svært sterk tornado. Han har feia over landskapet og øydelagt hus og heimar for tusentals menneske. Mange har mist livet. Oklahoma ligg midt i det som blir omtala som tornado-beltet.

I USA er det rundt 800 tornadoar kvart år. Ingen land i verda har så ofte øydeleggjande tornadoar som nettopp USA. Oklahoma ligg i det mest utsette området. Meir enn halvparten av desse tornadoane kjem i høgsesongen som er mai, juni og juli, men dei kan også dukke opp andre tider på året. Og tru det eller ei, men det er faktisk folk som reiser rundt som tornado-turistar. Dei leitar etter tornadoar for å filme dei og rett og slett oppleve naturkreftene.

Ein tornado eller ei skypumpe er ei kraftig roterande luftsøyle som stig ned frå toreskyer og ned til bakken. Tornadoar har mange forskjellige former, men er ofte synleg som ei smal, trektforma sky, der den smale enden av «trekta» tar nedi bakken. Ofte vil ein òg sjå ei sky av avfall som krinsar rundt den nedre delen av tornadoen.

Ein gjennomsnittstornado har vind mindre enn 50 m/s (175 km/h), er om lag 100–200 meter brei og flyttar seg eit par kilometer i løpet av nokre minutt før dei døyr ut. Dei kraftigaste tornadoane kan derimot ha vind over 130 m/s (480 km/h), vere meir enn 1,5–2 km brei og flytte seg over 100 km på nokre timar. Tornadoen som traff Oklahoma var ein av dei kraftigste i vår tid.

Norsk Barneblad for nysgjerrige barn – på nynorsk!

Lag din eigen mote

Nana — Thu, 02 May 2013 13:25:25 +0000

No er det tid for loppemarknader, og du kan gjere eit kupp. Ja, i alle fall om du har tilgang til ein symaskin og er litt nevenyttig og smart.

Du treng ein sprettekniv, saks, symaskin, nål og tråd og eit oppfinnsamt hovud.

Nokre enkle tips før du går i gang:

Har du ikkje symaskin, eller dersom du ikkje kan sy med maskin, så kjem du langt berre med nål og tråd.

Bruk sikksakk-saum på strikka stoff, då losnar ikkje maskene, og saumen blir bitte litt elastisk.

Bruk vrangsida på nuppete genserar.

Nokre forslag til kva du kan gjere:

Kjøp ei gammal herrejakke i tweed og vask ho på skikkeleg varmt program. Slik kryp ho ned fleire størrelsar til ho passar deg! Pynt opp med feminine detaljar.
Broder namnet på yndlingsbandet ditt på ei gammal luve eller på ein bomullspøs.
Teikn med stofftusjar på gamle t-skjorter i bomull. Stryk over med strykejarn og legg plagget i steikjeomnen på svak varme ein times tid. (Følg med omnen heile tida! T-skjorta MÅ vere i bomull!)
Ein einsfarga genser kan bli stilig om du set inn ei stripe i ein kontrastfarge.
Eit gammalt skjørt blir stilig om du syr inn tynn buksestrikk rundt heile nedste kanten og lagar ballongskjørt av det.
Ein gammal BH kan bli ei råstilig lita veske eller ein liten pung.
Sy inn buksene nede – om du syns sleng er ”ut”.
Lag puffarmar ved å sy ein løpegang med strikk i nedst på ermane.
Bruk ribbedelen på gamle sokkar til å erstatte alt frå jakkemansjettar til å sy fast nedst på gamle bukser.
På jakker, genserar, kjolar og t-skjorter kan du sy på knappar hulter til bulter og få eit heilt nytt plagg.

Nokre små detaljar du kan leike deg med:

Knyt sløyfer i halsen, bruk gjerne gamle fine skjerf du kan finne på loppis.
Breie silkeband kan brukast som belte i bukser, på jakker, på kjolar og genserar. Du kan knyte dei med sløyfer eller bruke brosjer til å feste dei med.
Brosjer som glitrar og skin, er høgste mote og kan brukast til alt.

Norsk Barneblad for skapande barn – på nynorsk!

Nei til plastposar!

Nana — Thu, 18 Apr 2013 11:49:50 +0000

Det var ei dame i Irland som først bestemte seg for å gjere noko med plastposane som finst overalt i samfunnet vårt. Ho starta i sin eigen by og fekk dei til å forby posane og erstatte dei med stoffposar eller papirposar. Helst meinte ho at alle burde ha ein handlepose i stoff som vi kan bruke igjen og igjen. Dette skjedde i 2003. Og no følgjer fleire land etter.

Her i landet må vi betale for plastposane, og det må folk i Sveits, Tyskland, Nederland og Spania også. I Italia og Belgia er plastposane skattlagde, og det same blir no vurdert i England. Ja, i England seier dei at anten må plastposane bli skattlagde, eller dei må bli forbodne. I Australia diskuterer ein det same, forbod eller skatt på plastposar.

I Kina blei dei tynnaste posane forbodne, og dei andre blei skattlagde frå 1. juni i 2008. På Taiwan er det også skatt på posane. Dei er totalt forbodne i store byar som Dhaka i Bangladesh og Mumbai i India. Desse byane har forbode posane fordi dei tettar avløpa under regntida og lagar overfløyming.

Kvifor er det så ille med plastposar?

Å produsere plastposane gir mykje drivhusgass som øydelegg ozonlaget vårt. Plastposane treng 100 år på å forsvinne i naturen, og før den tid har dei tetta til avløp, forureina elvar og hav, drepe dyr. Ja, rett og slett forsøpla heile kloten. Spesielt dei tynne plastposane er ille for naturen og dyrelivet. Slike tynne plastposar blei kalla ”nasjonalblomen” i Sør-Afrika fordi han ”pynta opp” landskapet over heile landet. No er ”blomen” forboden i Sør-Afrika. Andre afrikanske land som Eritrea, Rwanda, Somalia, Tanzania, Uganda og Kenya har også forbode dei tynnaste plastposane og legg skatt på dei tjukkare posane.

Fram med handleposar i stoff

Det er vanlege folk som står bak aksjonane mot plastposar. Folk som har sett seg grundig lei på forsøplinga og plastposar som ligg og sleng eller heng og sleng overalt. Eg gjekk ein tur på om lag 3 kilometer, langs ein landeveg, og talde meir enn 30 plastposar som låg i vegkanten. Vil vi ha det slik? Nei, det vil vi ikkje. Og det er truleg årsaka til at plastposar no blir skattlagde eller forbodne i land etter land. Godt at politikarane skjønar at dei av og til må gjere som folket seier, nei til plastposar! Men i staden for plastposen er det ikkje så lurt å bruke papirposar. Papirposane er energikrevjande å lage og gir endå meir drivhusgassar enn plastposane. Det beste er å bruke handleposar som kan brukast gong etter gong.

Norsk Barneblad for naturvenlege barn – på nynorsk!

Ikkje velkomne her i landet!

Nana — Thu, 18 Apr 2013 11:37:41 +0000

Mange planter, dyr og insekt kjem til landet vårt og er slettes ikkje velkomne her. Dei fleste av oss blir glade når det kjem ei lita marihøne og slår seg ned på oss. Då kan vi ønskje oss noko og sjå ho flyge vidare i sommardagen. Men no om dagen er det ikkje alle marihøner vi bør la flyge vidare. Kjem det ei gul marihøne med svarte prikkar, eller motsett, ei svart marihøne med gule prikkar, er det berre å slå ho i hel. Ojsan! Då er det nemleg ei harlekin-marihøne vi har møtt. Desse marihønene formeirar seg raskt og er ein trussel mot både andre marihøner og insekt vi har bruk for. Harlekin-marihønene kjem ofte i store flokkar, og når vinteren kjem, søkjer dei ly i husa våre og spreier vond lukt. Dei trugar faktisk mange artar av insekt vi treng her i landet. Det er berre sju år sidan vi oppdaga dei første harlekin-marihønene her i landet, og no har dei spreidd seg over store delar vårt lange land.

Og iberiasnigelen kjenner du nok. I 1988 kom han som blindpassasjer saman med nokre planter frå heimlandet sitt, Spania. Iberiasnigelen trivst så godt her i landet at vi veit rett og slett ikkje korleis vi skal bli kvitt han.

Villsvinet er på veg inn i norske skogar. I Sverige seier dei at dei har 80 000 villsvin, og villsvinjakta er snart like stor som elgjakta. Det svenske villsvinet stammar frå tamdyr som rømde rundt 1980.

Planter er heller ikkje ufarlege for norsk natur. Du har sikkert sett dei vakre og fargeglade lupinane som står i både hagar og langs vegkantar. Ser du nøye etter, så veks det faktisk ikkje noko anna der lupinane står. Lupinen tek livet av alle andre vekstar fordi han endrar nitrogen-innhaldet i jorda rundt seg. Ikkje så bra, nei, så no er det forbode å setje ut lupinar langs norske vegar. Den fine rynkerosa er ei anna plante vegvesenet har sett ut i tusental langs norske veger. No er også det forbode. Rynkerosa trivst svært så godt langs heile norskekysten og spreier seg altfor fort og tvingar vekk andre planter som naturleg høyrer heime her. Kanskje kjenner du til platanlønn også. Eit flott tre som var populært i hagane på Vestlandet. No har mange platanlønner funne vegen ut av hagen og inn i skogane og fortrengjer skogstrea som har vakse der i mange hundre år. Dette er jo heller ikkje så bra.

Om du vil vite meir om dette, kan du sjå på www.artsdatabanken.no

Norsk Barneblad for blomsterbarn – på nynorsk!

By eller bygd?

Nana — Wed, 10 Apr 2013 11:14:45 +0000

Halvparten av alle som bur på jorda, bur i ein by. Her i Europa og i Nord-Amerika bur meir enn 70 % av oss i byar. I 2050 vil truleg 70 % av alle som bur på jorda, bu i byar. Og det trass i at byane berre okkuperer 3 % av plassen på jorda. Byane i den tredje verda veks mest og raskast. Årsaka til dette er at alle dei unge menneska som bur i byane, får barn og blir fleire, men også at mange flyttar frå landsbygda til byane i håp om eit betre liv. I dag bur meir enn 1 milliard menneske i slumområde rundt dei store byane. Dette problemet berre veks og veks kvar dag. Men ikkje alle meiner at det er berre negativt at folk buset seg i byar. Mange meiner at byane er bra for økonomisk vekst, for betre miljøvern og betre vilkår for folk flest. Det betyr også at det lettare kan bli fred i verda, og det betyr betre og fleire demokratiske rettar for folk flest. Men då må synet på byveksten eller urbaniseringa bli meir optimistisk og positivt. I dag er det mange land og byar som ikkje likar at byane veks, og som difor ikkje gjer noko for å betre forholda for folk som kjem flyttande inn frå landsbygdene. Dei ønskjer rett og slett ikkje at alle skal bu i byar. Men det er veldig dumt, meiner mange, for byane veks anten vi vil det eller ei. Då er det betre å leggje ting til rette for at folk skal klare seg betre. Ingen er tent med å bu ein slum. Og det blir berre ein vond sirkel. Slum avlar berre meir fattigdom, kriminalitet og håpløyse. Folk må få hjelp til å skape seg betre liv, og slumområda må sanerast for at byane skal kunne vekse økonomisk. Og byane må vekse økonomisk om det skal vere levebrød nok til alle som bur der.

Om du lurte, foto som du ser er i frå Cape Town i Sør Afrika.

Norsk Barneblad for alle barn, by eller bygd, på nynorsk!

Har du ein gammal sykkel?

Nana — Wed, 03 Apr 2013 10:41:18 +0000

Fortvil ikkje, ein gammal sykkel kan bli den tøffaste

Av Svanaug Steinnes

I staden for å kaste gamle syklar kan vi pusse dei opp. Det er koseleg om våren når vi tek ut syklane, vaskar dei med ein kassert oppvaskkost og ser over dekk og kjede. Med to boksar sykkellakk får du ein flott, ny kjøredoning av ein sykkel som kanhende er 40–50 år gammal, men like brukbar. Puss dei lakkerte flatene med fint sandpapir, få bort all rust, bruk eventuelt rustfjerningsmiddel saman med sandpapiret. Når alle flater er matte, vaskar du alt med varmt vatn tilsett nokre dropar oppvaskmiddel. Som du sikkert veit, må alle flater som skal målast, vere feittfrie, reine, matte og tørre. Når sykkelen er tørr, rører du rundt i lakkboksen og legg på tynne strøk med ein liten, flat pensel. Bruker du sprayboks, må du dekkje til alt som ikkje skal lakkerast, med gamle aviser. Når alt er tørt, kan du setje på maskeringstape i ulike mønster og lakkere over med ein annan farge, eller føre på lakken med ein svamp eller ei fille for å få ein ny effekt.

Har du gul botnfarge, kan du lage leopardmønster over med ein liten, rund pensel og svart eller brun lakk. Vil du ha ein sjiraffsykkel, teiknar du sjiraffmønster på ei papplate, skjer ut med hobbykniv og målar eller sprayar gjennom plata. Det same kan du gjere med sebramønster, kvit botnfarge og svart lakk. Bokstavar kan du også skjere ut i papp og bruke som sjablong. Kanhende rullebrettet og snøbrettet ditt vil ha ein omgang med same mønsteret? Det kan vere lurt å måle namnet ditt på. Med maskeringstape og fleire lakkrestar kan du lage flotte mønster. Innslag med sjølvlysande lakk gjer sykkelen din betre synleg i mørkret. Send inn foto av nymåla sykkel til NB-nettsida! Hugs å la sykkelen fylle heile biletflata når du tek biletet!

Norsk Barneblad for spreke barn – på nynorsk!

Gamle påsketradisjonar i Noreg

Nana — Thu, 21 Mar 2013 17:19:22 +0000

Skjærtorsdag

I gamle dagar skulle ikkje menn bruke øks eller kniv på skjærtorsdag, og kvinner skulle ikkje strikke. Det var fordi ein meinte at krossen Jesus blei hengd på, blei laga denne dagen, og strikkepinnane minte om lansene Jesus blei stukken med.

Unge menn gjekk rundt og tagg langfredagstråd av unge jenter. Dei festa tråddokker i ulike fargar på jakkene sine. Det var om å gjere å få flest dokker festa på jakka si.

Mange sette ut ein sopelime på trappa. Det var fordi dei trudde at heksene flaug til Bloksberg denne natta. Og sette dei ikkje ut ein sopelime heksene kunne bruke som transportmiddel, så ville dei stele ein hest, ei ku eller ei geit i staden. Ja, mange tok til og med hjula av plog og vogner så heksene ikkje skulle stele dei. På Sørlandet ringde ein med kyrkjeklokkene før sola stod opp, for det fekk heksene ned på bakken igjen.

Det første levande du trefte når du vakna om morgonen, ville verke inn på deg. Møtte du ein hest, ville du bli sterk i det komande året. Var det ein katt, blei du lat, medan småfuglar ville gje deg eit år med glede.

Langfredag

På langfredag skulle alle slite og sørgje. Difor var det vanleg å gjere tungt og slitsamt arbeid den dagen. Mange la småstein i skorne for å minnast Jesus lidingar. Barn skulle vere heilt stille og fekk ikkje lov til å leike eller til å more seg. Alle, både barn og vaksne, skulle gå i gamle slitne klede. Langfredag var ein dag for pine og slit.

I gamle dagar var ikkje påskeriset berre til pynt. Nei, den første som vakna, tok påskeriset og risa dei som enno låg i sengane sine. Det var inga rangordning. Var det tenestejenta eller guten som vakna først, så skulle dei rise husbonden og dei andre som enno sov.

På langfredag var det framleis faste. Mange åt ikkje i det heile. Mat laga av mjølk var strengt forbode for alle, også for ungane, til langt ut på ettermiddagen. Heller ikkje buskapen fekk mat før utpå ettermiddagen. Og helst skulle ein då ete ”dårleg” mat og slettes ikkje velsmakande mat eller godteri.

Flagget heiste ein på halv stong langfredag og til topps påskemorgonen.

Brød og kaker som blei baka på langfredag, mugna aldri. Egg som blei lagde denne dagen, kunne aldri rotne. Men vaske klede skulle ein ikkje på langfredag, for då kom ikkje kleda til å bli reine.

God påske!

Norsk Barneblad til alle påskebarn – på nynorsk!

Tryggare for fjellreven

Nana — Fri, 15 Mar 2013 11:37:10 +0000

Vi har skrive om fjellreven fleire gongar, men då med ein trist bodskap. For berre få år sidan fanst det berre mellom 50 og 60 vaksne fjellrevar. Faren for utrudning var overhengande. Men no er det gledeleg nytt. På få år har talet på fjellrevar vakse til meir enn det dobbelte. Foringsstasjonar og utplassering av fjellrevar fødde i fangenskap ser ut til å virke slik det skulle. Ennå er ikkje fjellreven redda, men held den gode utviklinga fram slik som no, så kan vi kanskje om eit par år, skrive ein endå meir positiv notis. Hurra for godt arbeid med å snu den triste utviklinga. Den norske fjellheimen treng dei vakre fjellrevane.

Norsk Barneblad for alle naturglade barn – på nynorsk!

Haifinnesuppe? Nei takk!

Nana — Wed, 06 Mar 2013 10:47:57 +0000

Mange typar hai er utrudningstruga. Men berre haien som heiter håbrann får vere litt i fred. Håbrannen lever også langs norskekysten og kan bli heile tre meter lang. I vår del av verda er håbrannen utrudningstruga og kan altså ikkje fiskast. Andre haitypar som står i akuttfare dersom ikkje noko blir gjort, er til dømes hammarhai, pigghå, kvitfinna hai og revlehai. Det er spesielt dei asiatiske landa som ikkje vil vere med på å sette grenser for fangsten av hai. I Asia veks middelklassen og fleire og fleire vil ha haifinnesuppe på middagsbordet sitt. Haifangsten er skikkeleg makaber. Fiskarane berre kappar av finnane til haien og slenger han, levande, ut i havet att. Der møter han ein vond og langsam dødskamp. Ein enkelt haifinne kan koste over 7 000 kroner. Ifølgje Greenpeace blir opptil 73 millionar hai fanga kvart år. Ekspertar seier at ein tredel av alle haiartane som lever i open sjø, truleg blir heilt borte i løpet av kort tid.

Kjelde: CITE, SN

Norsk Barneblad for miljøvenlege barn – på nynorsk!

Liv på andre planetar

Nana — Tue, 26 Feb 2013 14:09:17 +0000

Ja, seier forskarar. Det finst nesten heilt sikkert planetar i vår galakse som kan ha liv. Det som trengst er nesten berre rett temperatur og vatn. Meir enn halvparten av planetane som har sol-liknande kvalitetar i vår galakse, kan ha jordliknande planetar som kretsar rundt dei. Truleg har desse mindre planetane, som er på storleik med jorda, både vatn og andre molekylar som kan skape liv, om planeten har rett temperatur. For lite varme eller for sterk varme er ikkje bra, men det er ingen grunn til å tru anna enn at nokre planetar må kretse rundt ”sin” solplanet i ein vinkel som gir akkurat passe varme. Desse aktuelle solene og planetane ligg i eit område som er kalla Kuiper-beltet og ligg svært langt borte frå oss. Problemet for forskarane er at desse aktuelle planetane ligg så langt borte at nærare undersøkingar er vanskeleg.

Norsk Barneblad for intergalaktiske barn – på nynorsk!

Specials – siste boka i trilogien Uglies!

Nana — Mon, 04 Feb 2013 10:41:06 +0000

Superspennande serie på tre bøker, Uglies, Pretties og no til sist Specials. Denne trilogien er veldig annleis og svært engasjerande. Første boka, Uglies, fortel om korleis Tally gler seg til å bli pen. Når ho fyller 16 år skal ho opererast og bli vakker. Ho skal ikkje lenger vere ein «ugly», men bli ei slåande vakker ung dame og ho skal endeleg få bu i high-tech-paradiset Penby. I Penby gjeld berre ein regel: Ha det gøy frå morgon til kveld. Men Shay, Tallys beste venninne, vil ikkje bli operert og stikk av ut i villmarka. Då oppdagar Tally nye og skremmande sider ved pen-verda. Styresmaktene gir Tally eit val, finn Shay eller bli verande ein stygging for resten av livet.

I andre boka, Pretties, har Tally endeleg blitt pen med dødskule klede, ein superhot kjærast. Men bak alt saman, bak all moroa og alle festane, kjenner ho ei gnagande kjensle av at noko er heilt feil. Så får ho ein beskjed frå den tida då ho ennå var stygg. Ho forstår brått kva som er galt med Penby. No må Tally bestemme seg, gløyme eller kjempe for livet. Styresmaktene har ikkje tenkt å la nokon som veit få halde fram livet sitt…

I siste og tredje boka, Specials, er Tally blitt ei vakt, ein supersterk kampmaskin, konstruert for å kontrollere både dei stygge og dei pene. Frykta av alle. Oppdraget hennar er å utrydde og knuse opprørarbyen, Nye Røyk. Skal ho utføre oppdraget nådelaust, slik ho er programmert til, eller skal ho lytte til den gnagande tvilen ho kjenner i hjarta sitt? Hald pusten og les!

Trilogien er skriven av Scott Westerfield og omsett til bokmål av Magne Tørring og kjem ut på Schibsted Forlag.

Norsk Barneblad synes denne trilogien er eit tankevekkande innlegg mot skjønnheitstyranniet i kulturen vår. Det er ikkje rart at serien er omsett til snart 30 språk og til saman er trykt i tre millionar eksemplar.

Norsk Barneblad for smarte og kule barn – på nynorsk!

Namnekonkurranse

Nana — Mon, 28 Jan 2013 09:58:42 +0000

Er dette Isak Lurvelegg?

Denne karen er fem meter høg og skikkeleg tøff, men enno utan namn. Så no ber Fosseheimen Naturpark om hjelp frå deg som les Norsk Barneblad. Kva skal denne tøffingen heite? Foreløpig er han åleine, men planen er at han skal få si eiga familie med kone og barn.

Fosseheimen Naturpark ligg i Viksdalen i Sogn og Fjordane og kan besøkast året rundt. Her finn du dyr og opplevingar for heile familien. Vertskapet heiter Karina og Ståle. Ja, det er dei som handhelsar på den namnlause tøffingen. Du hugsar kan hende at vi skreiv om Karina på Fosseheimen og nokre av alle dyra som bur der, i Norsk Barneblad for oktober i fjor.

Fosseheimen er ein gammal gard som du kan lese meir om på www.fosseheimen.no Her finn du kanskje litt inspirasjon til eit passande namn på ein tremann på heile fem meter!

Send inn ditt framlegg til namn til nana@norsk-barneblad.no Frist 1 mars 2013

Vinnaren får eit gratis besøk på Fosseheimen Naturpark for seg og heile familien sin og får helse på alle dyra og sjølvsagt på den tøffe tremannen! Ja, kanskje vankar det andre premiar også.

Foto av Anne Viken

Norsk Barneblad for naturglade barn – på nynorsk!

Tyrannosaurus rex var ein treiging!

Nana — Tue, 22 Jan 2013 15:12:29 +0000

I alle skrekkfilmane om dinosaurar ser vi korleis den store tyrannosaurusen forfølgjer både folk og bilar, i ein rasande fart. Men mykje tyder på at det er berre på film, og at tyrannosaurusen i røynda var ein skikkeleg treiging.

Ein biomekanisk simuleringsmodell på data syner at kroppsbygnaden og vekta til tyrannosaurusane tilseier at dei slett ikkje kunne springe så fort. Tyrannosaurusen vog meir enn 6000 kilo.

Ei klassisk scene frå Jurassic Park syner korleis tyrannosaurus rex jagar ein bil som køyrer i meir enn 70 kilometer i timen. Dersom simuleringsmodellen til vitskapsmennene stemmer, så betyr det at 86 % av kroppstyngda til tyrannosaurusen må ha vore leggmusklar. Vi veit at det ikkje var slik. Ingen skapningar har så mykje av vekta si i føtene, for då er det ikkje rom for verken skjelett, andre musklar eller andre kroppsdelar. Leggmusklane er vanlegvis ikkje meir enn mellom 5 og 20 % av kroppsvekta åt eit dyr. Altså sprang ikkje tyrannosaurusen fort nok til å ta att bilen.

Men trass i dette så sprang tyrannosaurusen fort nok til å vere farleg for eit menneske. Mest truleg kom han opp i ein fart mellom 16 og 40 kilometer i timen. Ei heilt anna sak var at tyrannosaurusen nok var svært redd for å ramle. Dersom han ramla på rygg, ville han ha store problem med å kome seg på beina att. Så endå ein god grunn til å ta det med ro. Vitskapsfolka trur han sprang berre i sjeldne tilfelle, og at han som oftast lunta sakte framover for å halde balansen og unngå stygge fall. Men stor som han var, så monna eit steg framover.

Norsk Barneblad for nyfikne barn – på nynorsk!

Kva med ein knallraud snømann?

Nana — Wed, 16 Jan 2013 11:00:27 +0000

Det er kjempegøy å byggje i snø. Men kanskje det er litt kjedeleg at snøen er kvit og berre kvit? Dersom du vil, kan du måle snømannen du har bygd, eller snøkona. Du treng eit stort fargeskrin eller pulverfargar. Bland med varmt vatn og set i gang. Brukar du pulverfarge, kan du blande ut såpass i varmt vatn at du kan måle med målarkost. Det er viktig at vatnet er varmt, for om du målar med kaldt vatn og kald pensel, så blir det jo berre is-sørpe. Men brukar du varmt vatn, ikkje så varmt at du skåldar deg sjølvsagt, så smeltar det yttarste snølaget, fargen frys fast til iskrystallane og det blir eit skikkeleg fint resultat. Pass på at du brukar giftfrie fargar.

Norsk Barneblad for skapande barn – på nynorsk!

Feil i quiz om Twilight!

Nana — Thu, 10 Jan 2013 09:13:44 +0000

Fleire oppvakte lesarar har merka seg to feil i quiz om Twilight, i januarnummeret vårt.

Spørsmål 1 – Kva tyder ordet twilight? Rett svar er sjølvsagt A og ikkje C. Twilight tyder skumring og er tida rett etter solnedgang.

Spørsmål 10 – Twilight-sagaen er kor mange bøker? Rett svar er fire bøker og ikkje svar C (fem), som vi skreiv.

Tusen takk til alle oppvakte lesarar som har sendt oss melding om dette. Vi har rett og slett ikkje sjekka nøye nok etter og dette skal vi skjerpe oss på.

Norsk Barneblad for oppvakte barn – på nynorsk!

Språkåret 2013

Nana — Wed, 09 Jan 2013 13:43:11 +0000

I 2013 er det 200 år sidan Ivar Aasen vart fødd og 100 år sidan Det Norske Teatret opna.

Språkåret 2013 skal bli ei raus feiring av språklege skilnader og mangfald. Vi vil gjere nordmenn språkleg rausare med kvarandre. Vi skal få fram kva språka og språkbrukarane gir kvarandre, og skape respekt for dei behova ulike språkbrukargrupper har. Dette er den sentrale bodskapen.

Språk har vi alle felles, sjølv om vi ikkje har det same språket

Vi har mange språk i Noreg, og i 2013 vil vi setje fokus på dei alle. Norsk med målformene nynorsk og bokmål, urfolksspråket samisk og dei tre nasjonale minoritetsspråka kvensk, romani og romanes. Norsk teiknspråk har også status som offisielt språk i Noreg, og vi har i tillegg ein stor dialektrikdom og ei rekkje nye innvandrarspråk.

Måla for Språkåret 2013

Skape større språkleg sjølvkjensle blant nynorskbrukarar og større aksept for den språkdelte norske kulturen

Gjere også bokmålsbrukarane stolte av den nynorske skriftkulturen

Få fram meir kunnskap om, og skape større respekt for urfolkspråk, minoritetsspråk, innvandararspråk og teiknspråk

Setje den norske språksituasjonen inn i internasjonale og samanliknande perspektiv

Skape breiare kontakt mellom språkpolitiske aktørar med felles interesser på tvers av språkgrenser og etnisitet

Alle er velkomne til å vere med!

Språkåret 2013 er året som skal gjere tilskodarar til deltakarar. Vi skal vise at språk er artig og viktig, både for den enkelte språkbrukaren og i eit større perspektiv. Når 2013 er over, håpar vi nordmenn debatterer språk med eit høgare kunnskapsnivå og med andre perspektiv enn det ein har gjort til no.

Arrangement gjennom eit heilt år

Sju basisarrangement dannar grunnpilarane i Språkåret 2013. Desse arrangementa har stor breidde i geografi og innhald, og dei er spreidd gjennom heile året.

2. januar 2013: Opning av Språkåret 2013 i Kilden i Kristiansand i samarbeid med Det Norske Teatret.

2. januar 2013 er det 100 år sidan Det Norske Teatret spelte si første førestelling, nettopp i Kristiansand. Dette blir feira med ei festførestelling som markerer 100-årsdagen og opninga av Språkåret 2013.

Mars: Basisarrangement i Bergen

I midten av mars håpar Språkåret 2013 å engasjere så mange som muleg gjennom eit breiddearrangement i Bergen. Dette arrangementet er framleis under planlegging.

28. juni – 1. juli: Dei nynorske festspela i Ørsta/Volda

Dei nynorske festspela er ei årleg feiring av den nynorske skriftkulturen som blir arrangert i Ivar Aasen-tunet og andre stader i Volda og Ørsta. I 2013 vil Dei nynorske festspela ha språk som tema.

5. august: Ivar Aasens fødselsdag

5. august 2013 er det 200 år sidan Ivar Aasen vart fødd. På sjølve fødselsdagen og helga før vil Aasen bli feira over heile landet.

6. oktober: Folkefest på Det Norske Teatret

Det Norske Teatret spelte si første førestelling i Teatersalen til BUL i Oslo 6. oktober 1913. Teatret vart møtt med pipekonsertar, men står i dag støtt som ein av våre best besøkte kulturinstitusjonar. Den 6. oktober 2013 opnar teatret dørene, stengjer gatene og inviterer til folkefest for alle, både framom, bak og på scena.

6.-8. november: Tromsø Conference on Language Diversity

Verdskonferansen om språk i Tromsø sett fokus på den særeigne språksituasjonen i Noreg. I samband med konferansen som samlar språkforskarar frå inn- og utland, vil det også bli fleire breiddearrangement i Tromsø i samarbeid med byens kulturinstitusjonar.

6. desember: Avslutning

Språkåret er året som aldri sluttar. Språk vil alltid vere viktig for folk. Men 2013 varar ikkje evig. 6. desember avsluttar vi Språkåret 2013 i Ivar Aasen-tunet i Ørsta.

Språkåret 2013 er eit sjølvstendig prosjekt som er organisert under Nynorsk Kultursentrum. Prosjektet har statsstøtte frå Kulturdepartementet.

Norsk Barneblad for taletrengte og skrivelystne barn – på nynorsk!

God jul til alle barneblad-lesarar!

Nana — Fri, 21 Dec 2012 12:44:00 +0000

God jul og godt nytt år til alle som les Norsk Barneblad! Takk for alle flotte innlegg vi har fått i året som snart har gått! Håper du og dine får ei triveleg jul og eit strålande godt nytt år!

Norsk Barneblad for juleglade barn – på nynorsk!

Juletre 2012

Nana — Mon, 10 Dec 2012 11:09:21 +0000

Norsk Barneblads eige julenummer heiter JULETRE og har funnast sidan 1898. Her finn du stoff for heile familien. Vi nemner spesiallaga adventskalenderstigespel av Jorunn Hanto-Haugse, ny detektivgåte med lensmann Snufs frå Gard Espeland, oppskrift på heimelaga Smørbukk-karamellar, ny forteljing frå Brageprisvinnar Linn T. Sunne, lag juletre til små nissar saman med Anna Fiske, løys klassiske juleoppgåver frå Reidun Lædre, eller les ei forteljing av Hans Sande, eller kanskje vil du bryne deg på julekryssordet vårt. Og enno finn du mykje meir i JULETRE.

Er du ikkje abonnent kan du sende ein e-post til nana@norsk-barneblad og tinge eit eller fleire av JULETRE til kr 43,50

Den fine framsida er teikna av Haakon Lie

Norsk Barneblad for juleglade barn – på nynorsk!

Inga jul utan julehefter!

Nana — Mon, 10 Dec 2012 10:58:19 +0000

Smørbukk og Tuss og Troll er på plass på butikken eller på kiosken.

Ja, kanskje er du så heldig at ein av våre lesarar ringer på døra di? Mange av våre lesarar er i disse glade førjulstider på salsrunde med Smørbukk, Tuss og Troll og Juletre – ta vel imot dei!

Norsk Barneblad for juleglade barn – på nynorsk!

Julegåver til store og små!

Nana — Mon, 10 Dec 2012 10:16:39 +0000

Julegåvetips frå Norsk Barneblad!

Til eit barn som liker å lese kan du kjøpe eit abonnement på Norsk Barneblad. Bladet kjem med 12 utgåver på eit år og kostar kr 449,- Då får barnet eit nytt nummer i starten av kvar månad gjennom året. I juli kjem det ikkje blad, men i desember kjem det både Norsk Barneblad og JULETRE.

Til eit barn som treng å finne på noko kan du kjøpe Barnas eiga aktivitetsbok til kr 199,- Her finn du artige flausar, rampestrekar, detektivgåter og quizzar. Og mykje anna. Masse gode tips til leikar som passar til dei fleste høve.

Til eit barn som treng å le kan du kjøpe Barnas eiga vitsebok til kr 99,- Her har vi samla dei beste vitsane lesarane våre har sendt inn dei siste åra.

Til ein vaksen som las Norsk Barneblad som barn kan du kjøpe boka Skrinet med det rare i. Norsk Barneblads jubileumssoge. Vi fylte 125 år i år og har fått skrive ned forteljinga om Norsk Barneblad gjennom alle desse åra. Dette er forteljinga om bladet og ikkje forteljingar frå bladet. Mykje interessant lesnad for alle som er glade i Norsk Barneblad.

Send ein e-post til nana@norsk-barneblad og skriv kva du vil ha, så ordnar vi resten for deg!

Norsk Barneblad for alle barn – på nynorsk!

Juleleikar for store og små

Nana — Thu, 29 Nov 2012 12:10:56 +0000

Tampen brenn

Dei som er med på leiken, finn ein ting som skal vere skatten. Ein av gjestene forlet rommet. I mellomtida gøymer dei andre gjestene tingen i rommet. Er tingen gøymd høgt oppe, er han fugl, er han gøymd nede mot golvet, er han fisk. Så blir gjesten bedd om å kome inn att, og han eller ho kan setje i gang med å leite. Han eller ho kan spørje om skatten er fugl eller fisk. Etter kvart som ho eller han går gjennom rommet på jakt etter skatten, kjem dei andre gjestene med oppmuntrande tilrop når gøymestaden nærmar seg. Då ropar ein ”tampen brenn”, og ein ropar sterkare og sterkare dess nærmare gjesten kjem skatten. Og når gjesten så har funne skatten, kan han eller ho få ein liten premie og få lov til å bestemme kven som skal leite neste gong.

Hugseleiken

Ein person må leie denne leiken. Denne personen finn fram til ti ulike småting som han eller ho legg på eit tomt bord og dekkjer til med eit laken eller ein duk. Så kan alle som skal vere med, kome inn i rommet. Leiaren for leiken tek av lakenet eller duken, og alle får lov til å sjå på bordet i tretti sekund. Så blir bordet dekt til att. No har alle fem minutt på seg til å skrive ned dei ti tinga som låg på bordet. Han eller ho som hugsa alle eller flest, har vunne. Det går også å konkurrere i lag, men då må det kan hende liggje fleire ting på bordet.

Blyanten i flaska

Du treng to blyantar, eit par meter hyssing og to brusflasker av glas. To personar får ein hyssingstump med ein blyant i enden, festa til beltet bak på ryggen sin. No heng blyanten i hyssingstumpen som ein hale på personen, omtrent i knehøgd. Framfor kvar av dei to står ei tom brusflaske på golvet. Dei to skal no konkurrere om kven av dei som raskast kan træ blyanten ned i flaska utan å bruke hendene eller andre hjelpemiddel.

Reisa til Amerika

Alle sit i ein ring på golvet slik at alle kan sjå alle. Du som leier leiken, startar med å seie: ”Eg reiser til Amerika med ein gullring og slepp inn.” Du har då forsikra deg om at han eller ho som sit ved sida av deg, faktisk har ein gullring. Eigaren av gullringen er neste person ut. ”Eg reiser til Amerika med …” Dei fleste som ikkje kan leiken frå før av, vel seg ting i hytt og ver, og ikkje noko som sidemannen til venstre har på seg. Du nektar dei å kome inn i Amerika, og dei må prøve seg på ny neste gong det er deira tur til ”å reise”. Leiken blir artigare og artigare etter kvart som fleire og fleire skjønar poenget, medan nokre er heilt utanfor. Det er viktig at ingen avslører poenget undervegs. Alle er med heilt til slutt. På den måten er det ein sjanse for at alle til slutt har fått med seg poenget.

Norsk Barneblad for leikelystne barn – på nynorsk!

Verdt å vite om dyras liv

Nana — Tue, 20 Nov 2012 13:31:07 +0000

Vi har mange gode faktabøker om dyr, men dette er første boka som tek opp dyreetikk på ein skikkeleg måte. ”Verdt å vite om dyras liv” er laga av Rådet for dyreetikk og er blitt eit svært vellukka og viktig bokprosjekt. Ingen heim eller skule burde vere utan denne boka.

Samanhang mellom livskvalitet for dyr og pris på mat

Boka er delt inn i fem hovudkapittel som tek for seg husdyras historie, godt dyrestell, sports- og kjæledyr, produksjonsdyr og ville dyr. Spesielt kapittelet om produksjonsdyr er viktig. Alle barn lærer at mjølka kjem frå kua og at høna gir oss egg. Men neppe noko særleg meir om korleis livet artar seg for desse som gir oss søndagsfrukosten. Det gjer denne boka. Her er endeleg samanhengen med pris på mat og korleis produksjonsdyra blir handsama. At livskvaliteten til høna eller kua faktisk heng direkte saman med prisen vi er viljuge å betale for både egg og mjølk, er ikkje like lett å forklare barna, men svært viktig.

Fleire kyllingar enn menneske i verda

”Verdt å vite om dyras liv” er rikt illustrert og har korte informative tekster. Viktige opplysningar eller fyndige fakta og gode spørsmål til ettertanke, er plassert rundt om på sidene. Dette gjer at boka også fungerer godt for dei som ikkje orkar å lese store tekstblokkar. Min åtteåring hadde stort utbytte av slik skumlesing og kom forskrekka inn til meg i stova etter å ha lese om slaktekyllingar som lever i ein månad før dei blir slakta. Vi fikk ein flott diskusjon om velferda til kyllingar, høner og hanar. Både han og eg er svært glade for at det frå i år er forbode med tre og tre verpehøner i bittesmå bur utan pinne og sandkasse. Dette visste vi jo ikkje frå før. Vi visste heller ikkje at det er fleire kyllingar enn menneske i verda. Og det var berre to av mange nye saker vi lærte av å lese ”Verdt å vite om dyras liv”.

Mål i læreplanen

Boka gir eit realistisk bilete av korleis dyra i Noreg har det. Meir kjennskap til dyrehald vil gi auka interesse og respekt for dyr slik at dyra får det best mulig. Det er eit mål i læreplanen at elevar etter 4. klasse skal kunne fortelje om dyr og snakke om god dyrevelferd. Ungar er er framtidas forbrukarar og utan at dei har eit medvite forhald til dyrehald er det vanskeleg å få den gode diskusjonen som vi treng for å halde på ideen om at alle dyr skal få leve så godt som mulig og bli avliva på ein måte som ikkje gjer dei redde. I så måte er dette ei veldig viktig bok.

Bok er gitt ut av Skald Forlag saman med Rådet for dyreetikk

Norsk Barneblad for dyregode barn – på nynorsk

Nynorsk bursdagssong

Nana — Fri, 16 Nov 2012 09:41:48 +0000

Øystein Skjæveland har skrive denne fine bursdagssongen – på nynorsk!

Norsk Barneblad – for festglade barn – på nynorsk!

Bursdagsfest for Norsk Barneblad

Nana — Fri, 16 Nov 2012 09:38:08 +0000

Under Faltiriltu på Stord feira vi 125 år med bursdagsfest for store og små. Vi hadde ei skikkeleg fin kake! Is fikk vi også frå Øystein Skjæveland som lærte oss ein kjempefin bursdagssong – på nynorsk. Alle barn fekk eit fint Smørbukkpuslespel i gåve frå Norsk Barneblad. For den beste gåva for ein 125åring er nettopp å glede barn! Helga G. Eriksen og Tor Arve Røssland las kjekke forteljingar og redaktøren i bladet lærte ungane ein rampestrek.

Ein strålande fin bursdagsfest var det!

Norsk Barneblad for kakemonsar – på nynorsk!

Invitasjon til bursdagsfest på Faltiriltu

Nana — Mon, 05 Nov 2012 10:24:01 +0000

Du er hjarteleg velkomen til Norsk Barneblads bursdagsfest på Stord Kulturhus, torsdag 8. november kl 17.00

Vi skal feire våre 125 år med ein skikkeleg bursdagsfest! Ja, det blir til og med ei gåve til alle barn som kjem! Og som på ein ekte bursdagsfest blir det servert både saft, kaker og is!

Og sjølvsagt blir det underhaldning – Tor Arve Røssland og Helga Gunerius Eriksen les og song og musikk blir det også.

Ja, du som bur på Stord vil ikkje gå glipp av dette!

Norsk Barneblad for festglade barn – på nynorsk!

Svarte-Mathilda er her igjen!

Nana — Mon, 05 Nov 2012 10:06:27 +0000

Denne boka må du halde langt unna alle småsysken og nervøse vaksne! Svarte-Mathilda er ikkje for sarte sjeler og kan gjere folk så mørkeredde at dei ikkje søv på lang tid.

Den første boka om Svarte-Mathilda av Tor-Arve Røssland blei nominert til Uprisen og har blitt ein favoritt. No kjem bok nummer to om Elisabeth og den demoniske Svarte-Mathilda, som gøymer seg i ein spegel.

Etter dei fryktelege opplevingane i første bok, gler Elisabeth seg denne gongen til nokre veker på språkskule i Italia. Ho og venninna Gry blir innlosjert i eit herskapshus i utkanten av Verona, men anar fort at ikkje alt er som det skal vere i familien dei bur hos. Kvifor oppfører dei seg så rart? Og kva betyr den mystiske meldinga frå bibliotekaren Viggo? Har han funne ut meir om Philip si forsvinning?

Parallelt med denne historia blir vi endå ein gong tatt med tilbake til Hardanger på 1800-talet, til garden Langetun der legenda om Svarte-Mathilda har sine røter.

Norsk Barneblad for modige barn – på nynorsk!

Rampestreken

Nana — Wed, 24 Oct 2012 12:11:38 +0000

Kven er i skåpet?

Kanskje du har ein gammal kassettspelar du kan bruke til å gjere opptak? Då kan du få det morosamt. Set spelaren på opptak og lat det gå mange minutt, gjerne ti, utan at noko skjer. Så ropar og skrik du inn på bandet. Kva du snakkar inn eller skrik inn, er ikkje så viktig, berre at det blir passe nifst. Når dette er gjort, skal du finne ein passande gøymeplass, gjerne inne i eit skåp. Set kassettspelaren klar. Når du veit at nokon, kanskje resten av familien, skal opphalde seg i dette rommet, snik du deg inn og trykkjer på play på kassettspelaren, utan at nokon ser deg. Då tek det fleire minutt før det plutseleg skrik frå eit kjøkkenskåp (om dette skjer på kjøkkenet, altså). Du kjem til å få deg ein god latter når du ser kor forvirra dei andre blir.

Dette treng du:

Kassettspelar og tom kassett til opptaket

Lukke til frå Rampejenta

PS. Har du ein rampestrek, så send han inn til nana@norsk-barneblad.no

Og hugs – rampestrekar er berre morosame så lenge ingen blir skadd og ingenting blir øydelagt!

Norsk Barneblad for rampete barn – på nynorsk!

Koll frå Kervad

Nana — Wed, 03 Oct 2012 12:49:56 +0000

Tredje boka om ungguten Koll frå Kervad er endeleg koma. Mørkemanaren heiter ho. No er Koll endeleg komen heilskinna heim frå Vilkafjord. Som vi hugsar så var det berre såvidt han kom levande frå oppdraget sitt. Heime i Kervad ventar nye farar. I gruva dei fann i første boka, Drakeguten, finn dei store rikdomar av både gull og edle steinar som draken, som ligg der steindaud, hadde samla seg. Men noko som kanhende er av endå større verdi, er bitar av drakeegga. Stoffet som drakeegga er laga av, er så sterkt at det står imot alt. Dette er det fleire som er ute etter og snart er Kervad full av framandfolk. Tåka legg seg klam rundt bygda og nifse ting tek til å hende. På nytt må Koll vise kva han og Nordavinden kan. Ikkje alle vaksne vil la gutungen prøve seg, men når nauda er størst… Den tredje boka om Koll er minst like spennande som dei to førre. Ja, for alle som likar fantasy er bøkene om Koll perfekte. Lån dei på biblioteket eller løp og kjøp som det heiter. Dette er bra saker. Asbjørn Rydland heiter han som skriv. Første boka heitte «Drakeguten». Andre boka heitte «Med eld i hjartet» og tredje boka heiter «Mørkemanaren». Bøkene er på nynorsk og kjem ut på Det Norske Samlaget.

Norsk Barneblad for leselystne barn – på nynorsk!

Fuck off I love You av Lars Mæhle

Nana — Mon, 24 Sep 2012 11:20:51 +0000

Vemund er ein vanleg 16-åring. Han har venner. Han er forelska. Likevel viklar han seg inn i eit usunt miljø rundt eit treningssenter. Leiaren i gruppa, Two-Face, er ein fascinerande, men skremmande skikkelse. Han avgjer alle vesentlege vegval med myntkast: På den eine sida av mynten står det «I love You». Da blir valet godt. På den andre sida står det «Fuck off». Da blir handlinga vond… Kva er det som skjer? Kor mykje av livet vårt kan vi bestemme over sjølv med vår frie vilje? Ja, kor fri er eigentleg viljen vår? Kor mykje blir bestemt ut frå faktorar vi ikkje kan rå over? Dette er ei forteljing om å prøve å finne fast grunn under føtene. Vemund slit med å følgje det han innerst inne veit er rett. Han let eine handlinga skli over i neste. Heile tida veit han at dette går ikkje bra. Alt blir berre verre og verre og han vil det jo ikkje. Vemund tenker at han er ein etterdiltar. Ein som berre diltar etter og let andre bestemme alt. Alt dette høyrest kanskje litt kjedeleg ut, men boka er alt anna enn kjedeleg. Boka er kjempespennande og må lesast i eit stort jafs. Dette er boktipset til alle ungdommar som les Norsk Barneblad. Har du først begynt på «Fuck off I love You» kan du ikkje legge ho frå deg.

Norsk Barneblad for leseglade barn – på nynorsk!

Oppskrift på godteri med «sunt sukker»

Nana — Thu, 13 Sep 2012 09:07:56 +0000

«Sunt sukker» høyrest nesten for godt ut til å vere sant, men den søte stevia-planten blir sagt å vere sunnare enn vanleg sukker. Stevia-planten kjem opprinneleg frå Sør- og Mellom-Amerika. Når du tørkar planta blir blada 30 til 45 gongar søtare enn sukker. Og dersom du utvinn steviol-glykosider frå dei tørka blada, så er dei opp til 300 gongar søtare enn sukker. Dette er skikkelege søtsaker altså. Stevia inneheld ingen kaloriar og fører heller ikkje til blodsukkerstigning. Så om du et godteri med stevia så blir du altså ikkje hyper slik ein blir med vanleg sukker.

Kenn Hallstensen og Thorun Ranes har skrive ei bok, «Søtt uten sukker», som inneheld 111 søte og sukkerfrie oppskrifter. Boka er gitt ut på Lille Måne og kan kjøpast i bokhandelen.

Risbollar

Du treng: 100 gram kokosolje, 100 gram mørk sjokolade 70 – 86 %, 2 egg, 1 spiseskei steviosasukker, 1,5 spiseskei sterk kaffi og 100 gram puffa ris.

Slik gjer du: Smelt kokosolje og sjokolade i vatnbad. Tøm i kaffe og rør godt. Visp egg og steviosasukker godt saman før du rører dette inn i sjokoladeblandinga. Hell i puffa ris og rør alt forsiktig saman. Lag passe små klattar på eit brett med bakepapir og la dei stå kaldt til bollane er heilt stivna. Risbollane må stå i kjøleskapet.

Karamellar

Du treng: 100 gram kokosolje, 100 gram Lucumapulver (tørka tropisk frukt, kjøp i helsekostbutikk), 1 teskei steviosasukker og nokre valnøtter. Har du ikkje valnøtter går det bra utan også.

Slik gjer du: Smelt kokosoljen i vatnbad, rør inn Lucumapulver og steviosasukker. Hell alt i ei lita form med bakepapir. Du bestemmer kor tjukke karamellane skal vere. Dryss over med hakka valnøtter og set forma i kjøleskapet til massa er heilt stiv. Då kan du skjere opp i passelege bitar. Karamellane må stå i kjøleskapet.

Norsk Barneblad for søte barn – på nynorsk!

Heftig ny hestebok!

Nana — Tue, 21 Aug 2012 12:22:02 +0000

Anne Viken: ”Elise og mysteriet med dei døde hestane”

Er du klar for ei heseblesande hestebok? Som ikkje berre er hestekos, men som også handlar om korleis det er å vere veterinær, om å hjelpe sjuke hestar, og kva ein dyrlege kan gjere for å hjelpe?

Dersom svaret er ja, er dette boka for deg. Elise er ei jente på 13 år. Ho har sommarjobb hos onkelen sin, som er nyutdanna dyrlege. Onkelen har praksis i Tordenbygda, ei lita bygd med mykje gammal historie. Her er det mystiske hendingar som ser ut til å henge saman med gamle hestekultar og mytiske forteljingar. Men kan verkeleg fortida påverke notida så sterkt? Elise veit ikkje kva ho skal tru, og blir vikla inn i eit farleg spel. Ikkje alle folk er like glade i hestar som ho er. Elise er ei jente som er tøff sjølv når ho er redd. Ho ventar ikkje på at andre skal ordne opp for seg, men gjer det meste sjølv.

I tillegg til å vere utruleg spennande er boka også lærerik. Om du er glad i dyr og kanskje går med ein liten veterinær i magen, så er dette den perfekte boka. Likar du spenning og ei fartsfylt forteljing, så kan du også hive deg over denne, og sjølvsagt om du er glad i hest …

Les også intervju med Anne Viken i Norsk Barneblad som kjem i september.

Boka er gitt ut av Det Norske Samlaget

Norsk Barneblad for leseglade barn på nynorsk!

Ransel eller skulderveske?

Nana — Wed, 08 Aug 2012 10:16:46 +0000

Kva er viktigast? Å vere stilig eller å ta vare på kroppen? Dei fleste vil vel svare at det er viktig å ta vare på kroppen, om dei tenkjer seg om. Men no er det faktisk slik at veldig mange helst bruker skulderveske framfor ransel til og frå skolen. Ei skulderveske som ikkje er fullstappa, og som veg mindre enn 10 % av kroppsvekta til ho eller han som ber ho, er ikkje skadeleg. Men ofte er jo ei slik skulderveske proppa av bøker, og då blir det tungt. Meir enn halvparten av alle her i landet har vore plaga med vond rygg ein eller fleire gonger i livet. Å bruke ryggen feil er ofte årsaka til vond rygg. Å bere tunge bører i ei skulderveske er typisk ”feil” for ryggen. Men om du absolutt må bruke skulderveske, så bed legar og kiropraktorar deg om å passe på at veska ikkje er for tung, legg skulderreima over hovudet og ned på den andre skuldra. Og hugs, er du i god fysisk form, så toler kroppen meir enn om du er ein sofapotet.

Ein ransel som sit godt inntil ryggen din kan vere tyngre, ja så mykje som 15 % av kroppsvekta di. Kort oppsummert blir det altså slik:

Er du 40 kilo tung kan skolesekken din vege 6 kilo, medan skulderveska di må vere godt under 4 kilo. Ikkje gløym at ryggen din skal vare livet ut, og skoletida er »kort».

Til slutt må du hugse at om du ber ranselen i ei reim over skuldra så er det faktisk verre enn om du hadde skulderveske på skrå over overkroppen… Skal det vere vits i ransel må han berast på ryggen.

Norsk Barneblad for skolebarn – på nynorsk!

God sommar!

Nana — Thu, 28 Jun 2012 09:51:07 +0000

Endeleg er han her, sommaren! No er det skulefri og tid for moro og leik. Ja, endeleg nok tid til avslapping og late dagar. Lat oss håpe på godt ver og mykje sol og varme. Det kan vi trenge etter ein lang og hustren vinter. Det beste med sommaren er, etter mi meining, å sleppe å ta på seg lag på lag med klede. Berre å kunne springe ut i ein liten kjole med nakne bein i treskorne er topp. Mange av oss reiser også på ein ferietur, anten det er her i landet eller lenger sør i verda, til endå varmare land. Men den grøne norske sommaren er uansett av dei vakraste i verda. Og for å vere så grøn og vakker treng sommaren litt regn også. Det får vi hugse på når sommarregnet dryp i håret vårt. Ja, hugs å sjå godt på den nesten sjølvlysande grøne naturen når sola skin i regndropane etter eit regnskyl. Det er vakkert, det! Gløym heller ikkje å bade i regnveret. Prøv kor varmt vatnet kjennest rundt kroppen når regnet plaskar ned rundt deg. Å bade i regnver er av det fine med den norske sommaren. Nyt han!

God sommar til alle lesarane våre! Med helsing frå Nana og Wenche

Neste Norsk Barneblad kjem i posten til deg rundt 1. august!

Norsk Barneblad for sommarglade barn – på nynorsk

Plastsøppel i sjøen

Nana — Thu, 28 Jun 2012 09:38:26 +0000

Søppelberget vårt veks og veks. Mykje av plasten hamnar i havet. Verdshava er fulle av plast som flyt rundt eller ligg på botnen. Det finst ikkje ein avkrok i verdshava som ikkje har hatt besøk av ein plastpose eller to. Og for kvart andre eller tredje år blir det ti gonger verre.

I havet har det alltid funnest rekved og levande liv som var tilpassa eit liv på og rundt rekveden. Mykje av dette livet har flytta over til plasten, som oppfører seg om lag som rekveden, men han går ikkje sakte, men sikkert i oppløysing.

Fisk bur og gyter under plastsøppelet. Rurskjel buset seg på plastsøppelet og blir med rundt i havet. Sidan plasten ikkje går i oppløysing, er det ingen grenser for kor langt han kan flyte med straumane i havet. Det gjer at fiskar og skjelsortar kan kome langt bort frå den naturlege heimen sin og slik endre økosystemet der dei hamnar. Det kan vere farleg for dei lokale fiske- og skjelsortane.

Sjøfugl lever av småfisk og rurskjel. Når det kjem ein plastdings flytande som er full av smakfulle rurskjel, er det fort gjort å sluke heile dingsen. Men som vi alle veit, er det farleg å ete plast, og det finn dessverre fuglane ut for seint. Ikkje veit dei kva plast er heller, og dei er vane med å kunne hoste opp att rekveden rurskjela sit fast i. Om dei ikkje klarer det, så klarer magesyra å ta knekken på rekveden. Men ikkje slik med plasten, som til slutt øydelegg innvolane til fuglane, og dei døyr.

Havskjelpaddene likar godt å ete maneter, og ein flytande plastpose liknar jo litt på ein manet der han flyt av garde i vatnet. Dessverre går det med havskjelpaddene som med sjøfuglane. Plasten sit fast i tarmane deira og tettar heile systemet, og dei døyr.

Det første vi kan gjere, er å slutte å bruke plastposar når vi handlar inn mat. Fleire byar i USA har forbode bruken av plastposar i butikkar. Bruk papirposar eller ta med eigen handlebag. Dette er ikkje dumme råd. Dette er miljøvern i praksis – noko alle kan gjere.

Norsk Barneblad – for miljøvennlege barn – på nynorsk

Din eigen regnskog!

Nana — Thu, 28 Jun 2012 09:25:36 +0000

Heile kroppen vår er som ein jordklode for bakteriane. Og i armholene dine er det ein regnskog. Huff og huff, tenkjer du vel no. Men dei fleste av bakteriane som bur på deg, er hjelparane dine. Til dømes er bakteriane som kosar seg i og rundt naseborene dine, i full jobb med å produsere naturlege fuktmiddel som gjer at du unngår tørr hud som sprekk opp.

Størstedelen av kroppen din er mest som ein ørken, men nasen din er som ein oase. Der bur det mange ulike former for bakteriar. Under armholene dine er det også fullt opp av mange ulike bakteriar, ja meir som ein regnskog. På overarmane dine bur heilt andre bakteriar enn mellom tærne dine.

Og kva nytte har vi av å vite dette? Jau, sidan vi no veit kven som bur kvar på huda til ein frisk person, så kan vi samanlikne det med bakteriane som bur på huda til ein person som er plaga av eksem, til dømes. Er det andre bakteriar som bur på overarmen til den som er plaga av eksem, enn på den som er heilt frisk i huda? Kanskje manglar dei gode hjelparane på hud med eksem? Når vi finn ut av slikt, kan vi lage betre medisin for ulike hudsjukdommar.

Norsk Barneblad – for nysgjerrige barn – på nynorsk!

Dokker for eldre

Nana — Tue, 19 Jun 2012 11:24:48 +0000

Dokker er ikkje berre for barn. I høgteknologiske Japan har dei funne opp ei dokke for einsame eldre utan barnebarn. Det blir stadig færre barn i Japan, og mange eldre saknar eigne barnebarn. Det har leiketysprodusentane gjort noko med. ”Yumel” heiter dokka som både søv og pratar med pensjonistane. Yumel er ein liten gut, og han kan seie meir enn 1200 setningar. Berre på tre månader har pensjonistane i Japan kjøpt over 8000 dokker. Dokkene ligg ute til sal i butikkane som sel senger, dyner, puter og sengetrekk.

Søte Yumel kan programmerast til å vakne og sovne på likt med bestemor eller bestefar. Yumel vil sove og vakne på faste tider og er i godt humør om alt er normalt. Men om eigaren ikkje tek seg nok tid til å leike med Yumel eller ikkje passar på at Yumel får nok søvn, så blir guten utilpass og spør om noko er gale.

Over 500 eldre har sendt brev til fabrikken som lagar Yumel, og takka for at dei ikkje lenger er einsame.

På tide å besøkje bestemor og bestefar?

Norsk Barneblad for «gamle» barn – på nynorsk!

Hai i fare!

Nana — Wed, 06 Jun 2012 08:40:31 +0000

Som oftast tenkjer vi nok at det er vi som er i fare, og ikkje haien. Men sanninga er meir innvikla enn som så. Mange haiartar, spesielt dei som lever på djupt hav, er i fare. Vi veit om 581 haiartar som lever i djupet, men vi har berre skikkeleg informasjon om 13 av dei. Det vi veit, er at dei er svært sårbare for overfiske, og at det blir færre og færre av dei. No må noko gjerast også for haiane. Men før noko kan gjerast, må vi jo vite kva vi skal gjere… og det veit vi for lite om enno. Ja, vi veit rett og slett ikkje heilt kva desse haiane driv med, langt der nede på havdjupet. No har marine forskarar nettopp begynt på den spennande jobben å kartleggje korleis og kvar nokre av desse haiane sym rundt i hava. Dei vil rett og slett finne ut kva haiane driv på med. Forskarane blei overraska då dei oppdaga at haiane hadde sine eigne ”motorvegar” og sine eigne ”kafear” djupt der nede. Haiane hadde faste ruter eller vegar dei brukte når dei forflytta seg over store avstandar. På turen hadde dei faste rasteplassar eller kafear der dei stoppa over kort eller lang tid og forsynte seg av mengder av fisk. Dette gledde forskarane stort. For eit slikt funn betyr at vi lettare veit kvar dei må få vere i fred, og kvar folk ikkje må få lov til å drive fiske på djupet. Slik kan vi kanskje hjelpe fleire av haiane til å overleve endå nokre år til.

Norsk Barneblad for dyrevennlege barn – på nynorsk!

Redda av alligatorblod?

Nana — Wed, 06 Jun 2012 08:36:18 +0000

Ja, kanskje blir du redda av alligatorblod? Ein alligator slåst ofte og blir ofte såra. I sumpen og vatnet der alligatorane lever, er det flotte forhold for svært mange hissige bakteriar, men likevel går det som oftast bra. Dei store overflate-såra til alligatorane gror fint saman og blir sjeldan infiserte. Kvifor blir ikkje alligatorane oftare sjuke av desse sår-skadane sine? Andre dyr som får slike store overflate-sår, har ofte store plager med infeksjonar og at såra ikkje vil gro. No trur forskarar at dette har samanheng med blodet til alligatorane. Testar syner at alligatorblod er heilt spesielt. Blodet frå ein alligator frå Louisana i USA klarte å øydeleggje heile 23 ulike bakteriar, også slike som ikkje let seg knekke av antibiotika. Og ikkje nok med det, blodet klarte å kvitte seg med ei stor mengd med HIV, viruset som gir AIDS. Menneskeblod klarer berre å kvitte seg med 8 av desse bakteriane. No trur forskarane at ein spesiell type peptid eller fragment av protein i blodet gjer at alligatorane klarer å unngå alvorlege sår-infeksjonar. Desse peptida finn vi også i huda til froskar og padder, komodo-dragar og krokodiller. I framtida håper forskarane at denne kunnskapen kan hjelpe menneske med å unngå infeksjonar også. Men først må forskarane reindyrke desse peptida og sjå om dei kan framstillast kunstig i eit laboratorium. Slik kan alligatorblodet vere med på å lage nye medisinar mot infeksjonar. Medisinar som kan redde mange menneskeliv og gjere livet lettare for alle som er plaga med infeksjonar og sår som ikkje vil gro. Så om alt går som forskarane håpar, kan du om sju til ti år gå til apoteket ditt og kjøpe alligatorkrem til å smørje på såra dine.

Norsk Barneblad for nysgjerrige barn – på nynorsk!

Katt

Nana — Tue, 29 May 2012 11:08:54 +0000

Kattar høyrer svært godt

Medan eit menneske berre kan oppfatte lydar opp til 20 00 hertz (svingingar per sekund), greier kattane å høyre lydar heilt opp til 100 000 hertz. Ei mus må difor verkeleg vere stille dersom katten ikkje skal høyre henne.

Når det nokre gonger kan verke som om katten har overnaturlege evner og kan sjå inn i framtida, kjem nok det av at han høyrer så godt. Om det til dømes kjem eit ras, kan katten høyre dette og skjøne kva som skjer, lenge før folk forstår det.

Kattauge

I gamle dagar var det vanleg å kalle ein slik rund, raud refleks du har på bakskjermen på sykkelen din, for kattauge. Det kan verke rart, for som alle veit, har kattar slett ikkje raude auge. Men det er ikkje så dumt likevel, for på ein måte fungerer auga til ein katt på same måte som ein refleks. Dei fangar opp lys, og sender det tilbake slik at det nesten ser ut som om kattauga lyser i mørkret. Men er det heilt mørkt, kan heller ikkje kattar sjå. Da må dei bruke luktesansen, hørsla og dei svært kjenslevare vêrhåra.

Katten har eit ekstra sett med stemmeband

Mange har lurt på korleis katten får til lyden når han mel (den koselege rrr-lyden når han ligg på fanget ditt). Alle kattar har eit ekstra sett med stemmeband. Ekspertane kallar desse for dei falske stemmebanda fordi katten ikkje bruker dei når han mjauar. Men når katten kviler og pustar ut og inn, blir male-lyden til ved at lufta strøymer forbi dei falske stemmebanda.

Tunge kattar

Vanlegvis veg ein katt av blandingsrase mellom 4 og 5,5 kg. Men det finst kattar som er nærare 20 kg. Av rasekattane er Maine Coon-katten frå Nord-Amerika ein av dei tyngste. Det er ikkje uvanleg at desse veg over 10 kg. Også norske skogkattar høyrer med til tungvektarane.

Katten som symbol

Når vi ser ein norsk katt som ligg og søv fredeleg og roleg i ein lenestol, er det vanskeleg å tenkje seg at katten har vore tillagd mange skumle eigenskapar i mange land og kulturar gjennom tidene. For indianarane var villkatten eit symbol på det lumske og smygande. I Kina trudde dei at ein framand katt var eit varsel om ubehagelege forandringar. I mange land har dei trudd at svarte kattar varsla sjukdom og ulykke. Men det var slett ikkje alltid at folk trudde så ille om kattane. I den nordiske mytologien var vogna til gudinna Frøya dregen av kattar. Og i det gamle Egypt var katten heilag. Det er funne mange kattemumiar, kattar som er gravlagde saman med eigaren sin.

Tekst av Gard Espeland Teikning av Trond Rømo

Norsk Barneblad for dyreglade barn – på nynorsk!

Hund

Nana — Tue, 29 May 2012 11:05:03 +0000

Ulike rasar kan få barn

Kan alle hundar av ulike rasar få kvelpar saman? Ja, teoretisk sett kan ein diger hannhund få barn saman med ein liten hohund og omvendt. I praksis er det nok likevel nokså vanskeleg å pare til dømes ein liten chihuahua med ein grand danois. Kvelpar av hundar av ulike rasar kallar vi blandingsrase. Tidlegare var det vanleg å kalle dei bastardar. Også hundar og ulvar og hundar og sjakalar kan få barn saman.

Kan ikkje bjeffe

Den afrikanske hunderasen basenji kan ikkje bjeffe. Alt for 5000 år sidan var han brukt som jakthund i Egypt. Frå tid til anna må ein jakthund vere stille, og difor passa han godt. Men sjølv om slike hundar ikkje kan bjeffe, kan dei lage mange andre lydar. Heller ikkje dingoen, ein australsk hund, kan bjeffe.

Oscar for hundar

Du veit sikkert at filmstjerner som er ekstra flinke, kan få Oscar-statuetten. Men det finst også ein pris for hundar og andre dyr som har vore med på spelefilmar. Den heiter Patsy, Picture Animal Top Star of the Year. Mange hundar har vore med på å spele inn Lassie-filmar, og dei to første fekk til saman åtte Patsy-statuettar. Den amerikanske presidenten Ford hadde faktisk ein hund som heitte Patsy. Han var svært populær og fekk mange brev.

Hundar får sove i senga

Mange kjende personar har gjeve hunden sin lov til å sove i senga. Den britiske statsministeren Winston Churchill hadde ein puddel som heitte Rufus Two, og den sov alltid ved fotenden av senga.

Den svenske krigarkongen Karl den tolvte hadde ein hund som heitte Pompe, og den fekk òg lov til å sove i senga til kongen. Det var sikkert godt og varmt, for kongen budde ofte både i telt og på slott der det var kaldt om vinteren.

Den kjende filmstjerna Doris Day fann ein puddel som budde på gata i Hollywood. Ho tok han med seg heim, og kalla han El Tigre de Sassafrass. Fyrst var hunden så redd at han budde under senga, men snart flytta han opp i senga, der han budde resten av livet. Også filmstjerna Grace Kelly, som gifta seg med prins Rainer av Monaco, hadde ein puddel som fekk sove i senga hennar. Han heitte Oliver og flytta med til Monaco, der han levde i ni år til.

Kan verken sjå, høyre eller logre

Hundekvelpar kan verken sjå eller høyre når dei blir fødde. Det tek om lag ei veke før dei får hørsel, og først den andre veka opnar dei auga. Kvelpar lograr heller ikkje når dei er heilt unge. Men innan 30 dagar lograr halvparten av dei, og når dei er 50 dagar gamle, lograr nesten alle hundar.

Tekst av Gard Espeland og teikning av Trond Rømo

Norsk Barneblad for dyreglade barn – på nynorsk!

17. mai – ein viktig dag!

Nana — Wed, 16 May 2012 08:25:32 +0000

Mange av oss kjenner at 17. mai i år blir endå viktigare enn før. Anders Behring Breivik har gjort denne dagen viktigare enn nokon gong før. Han har fylt dagen med innhald. Han gjekk til åtak på alt det beste vårt demokrati står for, samhald og fred, uavhengig av rase og tru. 17. mai er dagen då vi skal vise at vi står saman om desse verdiane. NRK har spurt eit representativt utval av det norske folket om 17. mai iår blir ekstra spesiell som ein følgje av det som hendte 22. juli i fjor. Av dei 1000 personane som vart spurt svarar heile 30 % av 17. mai vil bety meir for dei i år. Og av dei yngste som blei spurt svara heile 40 % at 17. mai vil bety meir for dei i år.

Vi i Norsk Barneblad er også blant dei som meinar at 17. mai er viktigare enn på lenge. Det norske samhaldet er svært viktig og 17. mai er dagen vi skal vise at vi står saman om Grunnlova og menneskerettane. God 17. mai!

Norsk Barneblad for engasjerte barn – på nynorsk!

Lensmann Snufs hjelper frøken Siri Kuhvenn

Nana — Thu, 03 May 2012 08:51:30 +0000

– Endeleg sol og sommar, tenkte Snufs. I det fine veret hadde han rusla langt ut i skogen, og no låg han midt på ei lita slette. Han låg på magen med attlatne auge, og hørte på alle lydane. Nær ved var det ein liten bekk, og det suste stille i blad og greiner.

– Så sjeldan vi gjev oss tid til verkeleg å høyre etter, tenkte han. Han kjende at det framleis var rått i marka, og han visste at han ikkje kunne bli liggjande lenge. Sjølv om Snufs var ein vaksen mann, hugsa han at mora hadde sagt at han måtte vere forsiktig med å leggje seg rett på marka om våren. Han skulle akkurat til å reise seg opp da han høyrde nokre lydar han ikkje hadde høyrt før. Det måtte vere eit dyr som kom gjennom skogen. Først vart han litt redd, men så letta han forsiktig på hovudet for å sjå kva det var. Det var ikkje eit dyr. Det var den unge og spenstige heradsagronomen Siri Kuhvenn. Heldigvis hadde ho ikkje hunden sin med seg.

Snufs vart litt flau, og visste ikkje kva han skulle gjere.

– Kanskje ho ikkje oppdagar meg om eg ligg heilt stille og gjer som ingen ting, tenkte han først. Men så kom han på at det vart ekstra pinleg om ho oppdaga han likevel, og kanskje trudde at han spionerte på henne. Han reiste seg difor opp og kremta. Frøken Kuhvenn, som hadde stansa og stod med ryggen til, skvatt til, men smilte da ho såg det var lensmannen.

– No kan du hjelpe meg med eit problem, sa ho. – Eg er ute i skogen her for å ta nokre luftprøver for Miljøverndepartementet. Her har eg eit glas som eg skal fylle med luft, og så setje på lokket. Men korleis kan eg vere heilt sikker på at eg får ut absolutt all den lufta som alt er i glaset? Det hjelper ikkje om eg snur glaset opp ned, for eg kan jo ikkje sjå om all lufta renn ut. Ho såg så fortvilt ut at Snufs fekk lyst til å leggje armen rundt henne, men det torde han slett ikkje. I staden vart dei begge ståande heilt tause ved sida av den vesle bekken.

– No kom eg på noko, sa Snufs, – ein heilt bombesikker metode. Skjønar du kva den skarpe lensmannen tenkte på?

Tekst: Gard Espeland

Illustrasjon: Trond Rømo

Løysing:

Dersom dei først fylte glaset med vatn frå bekken, og så tømde ut vatnet, kunne dei vere heilt sikre på at dei hadde fått ut all lufta som var i glaset, før dei tok prøva.

Norsk Barneblad for smarte barn – på nynorsk!

Gøy med teikneverkstad

Nana — Wed, 25 Apr 2012 11:41:32 +0000

Det var teikneverkstad på Litteraturhuset laurdag 18 april i høve Norsk Barneblads 125års jubileum. Trond Rømo er fast teiknar i Norsk Barneblad. Ja, det er han som teiknar lensmann Snufs og mange andre morosame illustrasjonar i bladet. Trond hjalp dei frammøte å lage sine eigne flotte illustrasjonar. Her ser du nokre få av dei. Alt du treng er ark, kvite og farga, fargeblyantar, lim og saks. Og så litt fantasi! Prøv du også! Kanskje resultatet blir så bra at du vil dele det med andre? I såfall sender du det inn til Norsk Barneblad, Pilestredet 8, 0180 Oslo eller til post@barneblad.no

Inn i elden av Aina Basso

Nana — Mon, 26 Mar 2012 11:38:53 +0000

Historisk ungdomsroman med hekseprosessane i Finnmark som dramatisk bakteppe

I tiåra frå 1620 og utover blei i alt 80 ”trollkvinner” dømde til døden på bålet i Finnmark. I denne romanen møter vi to unge jenter som hamnar på kvar si side i denne utrulege og skremmande delen av norsk historie.

Romanen har to parallelle forteljarar, den velståande Dorothe frå København og den fattige Elen, som er dotter av ei ”klok kone” i Finnmark. 16 år gammal blir Dorothe gifta bort til ein mykje eldre mann og drar med han til Vardø, der Dorothes og Elens liv kryssast på dramatisk vis. Gjennom dei to like gamle, men svært ulike jentene, får vi ei levande og poetisk skildring av å vere på veg inn i vaksenverda, og av ei fjern fortid med både parallellar og sterke kontrastar til vår eiga.

Boka er veldig sterk og ingen kan lese ho utan å kjenne på gråten. Men språket i boka er så godt at det ikkje blir ei rein tåreperse. Språket er nemleg både usedvanleg vakkert og poetisk. ” Inn i elden” er ei av dei beste ungdomsbøkene eg har lese. Eg håper at mange finn fram til denne boka! Du vil ikkje angre!

Norsk Barneblad for leseglade barn – på nynorsk!

Invitasjon til å feire Norsk Barneblad 125 år!

Nana — Thu, 15 Mar 2012 10:08:43 +0000

Vi inviterer deg til å vere med å feire våre 125 år!

Tid: Tidsskriftdagen laurdag 21. april 2012 frå klokka 12 og utover

Stad: Litteraturhuset, Wergelandsveien 29, Oslo

Kva skjer?

Fanzineverkstad – frå 12 til 17 – for barn frå 6 år og oppover

Dette er gøy! Her kan du lage ditt eige blad ved klipping og liming frå Norsk Barneblad. Det er vaksne som kan hjelpe deg og som er øvde i å lage fanziner.

Teikneskole med Trond Rømo – frå 12 og utover – for barn frå 6 år og oppover

Trond er husteiknar i Norsk Barneblad og teiknar til dømes lensmann Snufs og mykje anna. Han vil lære frå seg smarte teiknetriks. Kanskje blir akkurat di teikning så bra at vi trykkjer ho i bladet? Kom og prøv!

Føredrag om Norsk Barneblad med Eirik Helleve kl 14 – mest for vaksne

Eirik har skrive jubileumsboka om Norsk Barneblad, «Skrinet med det rare i» og han fortel morosamt om alle desse åra med å lage eit blad for barn. Mykje interessant for alle som er interessert i norsk barnekultur i tekst.

Vi kjem – kjem du?

Norsk Barneblad for smarte barn – på nynorsk!

Isfossen og vårblomen av Rasmus Løland

Nana — Thu, 01 Mar 2012 15:28:46 +0000

Våren nærma seg, og sola skein varmare for kvar dag. Nede på alle bøane og slettene låg det enno tjukt med snø, men oppi fjella og bakkane tok han til å minka. Først var det berre ei lita stripe med berr mark tett under fjellveggene og under hamrar og store steinar. Men det var ikkje lenge før dei auka og flytte seg nedetter, og når sola skein på det beste midt på dagen, losna isfossane oppi fjella og rasa ned så det dundra etter. Før ein heilt visste ordet av det, var alle bakkane og urene snøfrie, det låg berre att ei lita fonn her og der.

Då var ikkje gutane seine om å koma seg av stad opp i urene om dagane så ofte dei hadde tid. Det var alt så varmt der oppe, og det stod ei levande og god vårlukt av jorda, og av mose og fjorgammalt lauv. Det var som om sjølve trea lukta, endå dei ikkje hadde fått knoppar enno. På hasselen tok raklane alt til å gulna, selja stod der med små grøngule gåsungar i toppane, og i bjørkene oppetter fjella tok safta til å stiga opp. Når dei bora eit hol inn i borken og veden, draup det ut ei klar væske, som var søt og god å smaka på. Dei kalla det bjørkesaft. Så tappa dei bjørkesaft kvar dag og samla på små flasker. Og når det tok til å verta varmt på steinane, vågde dei seg alt til å gå berrføtte ei lita stund.

Men ein stad der oppe hadde sola enno ikkje fått overtaket på vinteren. Det var oppi fossen der storbekken rann utfor. Fossen stupte først frå høgda og ned i ei stor kløft midt i fjellet, og så derifrå og ned i ura nedunder. Det hadde laga seg store, digre isfossar i vinter. No hadde isen i den nedste fossen rasa ned og vorte borte for ei god tid sidan liksom i alle andre fossar. Men i den øvste stod enno ein svær stett med is heilt frå kløfta og opp til øvste fjellkanten. Dei hadde berre venta frå dag til dag at han skulle ramla, den òg, så det kunne verta eit dugeleg ras av det. Men nei, han vart ståande der som han slett ikkje ville tina i år. Ingen ting beit på han, anten det så var sol eller regn. Han stod der berre som ein kjempesvær kar i prestekjole og blenkte mot det svarte fjellet.

Dei tykte sistpå dei måtte opp og sjå korleis det hadde seg med denne fossen. Så fann dei seg kvar sin lange stav til å slå og støyta i isen med, og i veg bar det.

Hadde isfossen sett diger ut då dei stod heime, så var det ingen ting mot då dei kom opp til han. Fjellet var innholt bak han, så han stod eit heilt stykke utifrå det, og han var så fælande stor og høg og tjukk. Men han var nok ikkje så sterk som han såg ut til, likevel, for då dei skulle til å sjå, så fossa bekken ned inni han og hadde ete han reint hol. Det var berre som eit skal att av han. Dei vågde først slett ikkje å gå borttil han, han kunne vera truande til å detta ned kva tid som helst. Dei berre kasta stein på han og ville sjå om han ikkje skulle ramla. Nei, det hadde ingen verknad på han, det berre dundra.

«Å, han er nok ikkje så klein som han ser ut til endå, den karen,» sa han Gunnar, og til slutt vågde han og Pål seg bort i kløfta og støytte og slo på isfossen med stavane. Men det gjorde ikkje heller noko av seg. Då vågde dei to minste òg å gå bort til han, og så gjekk dei rundt og såg godt på han på alle kantar. På øvre sida var der ei stor opning så ein kunne gå beint inn i han, men der var slikt ròk og driv med vatn innanfor så det var uråd å koma der.

Så måtte dei til slutt gå att og la isfossen stå som han var. Men då dei rusla nedetter vegen, undrast dei på om det likevel ikkje skulle vera råd å få han til å ramla. Når dei no hadde øksar med og hogg eit stort hakk inn i han på nedre sida og sette ei dugeleg brekkstong inn i ein sprekk på øvre sida og braut på? Så morosamt det skulle vera å sjå han ramla utfor og slå seg i tusen filler!

Dei kunne ikkje få det or tankane heile kvelden eller om morgonen etterpå. Det kunne vera farleg, det visste dei nok, og dei vaksne ville nok aldri sleppa dei i veg på slikt. Men dei var då ikkje dummare enn at dei kunne sjå seg føre og rømma unna når det galdt. Dei hadde vågd det som verre var, dei. – Det var ikkje lenge før dei fann seg to øksar og ein lang kjepp og lurte seg av stad.

Han stod der like svær i dag òg, iskallen, og denne gongen fekk dei sjå han endå betre. For bekken var liten så tidleg på dagen før snøen tok til å tina. Det sikla berre ein liten sprut med vatn ned inni isen. Så kunne dei gå like inn i det hole rommet. Det var som å koma inn i eit underleg høgt tårn med sølvblanke vegger. På den sida som vende mot sola, skein det i isen, og det draup og sikla og tikla alle stader. Det var som ein skulle høyra det tikka frå ei mengd med klokker som ein ikkje såg. Så underleg eit hus hadde dei ikkje vore i sidan jula då dei var i kvitebjørnen.

Men så var det korleis dei skulle få han ned. Dei såg godt etter på andre sida og fann snart staden der dei trudde hogginga ville gjera mest av seg, og på øvre sida var det lett å finna ei rivne til å setja brekkstonga i. Så tok Pål og Gunnar til å hogga i isen så det fauk etter.

Dei hadde ikkje halde på lenge før dei kjende seg utrygge og gjekk opp på øvre sida. Der stod dei to minste og venta, og så gav dei seg til å bryta med brekkstonga. Men isfossen stod like fast enno, og det same gjorde han sidan kvar gong dei var oppe og braut. Det verken knirka eller skalv i han. Då gløymde dei sistpå reint å vera varsame. Dei vart arge på denne vriompeisen som aldri kunne gi seg, og dreiv på og hogg så dei sveitta, og rett som det var, slo dei med øksehamrane oppetter isveggen. Då kom det med eitt eit underleg drønn, liksom noko brast, dei kunne ikkje rett høyra kva det var. Dei stokk så dei bleikna og spratt opp på øvre sida. Isfossen såg ut som han stod like stø enno, men det var likevel som dei kjende på seg at han ikkje hadde lenge att no. Dei hengde seg i stonga att og braut alle på ein gong. «Hå-li, håli-opp!» – dei song som dei vaksne når dei drog stokkar. Enno stod han, men medan dei stod og glante på dette, kom det ein ny smell, endå hardare enn den første. Då vart dei så redde at dei sprang langt unna og visste lenge ikkje om dei skulle våga å bryta meir. Men det var då altfor leitt å gå ifrå han no då dei hadde kome så langt. Dei stiltra seg bort att og tok til å dra i brekkstonga. Då gjekk det som ein støyt gjennom heile den svære iskroppen, det knaka og small og ramla ned isstykke inni han. Hu … røm! Dei flaug på hender og føter bortetter berget, og vel var det at dei var så snare, for då dei såg seg attende, seig heile fossen i hop hitover, og gjekk i knas i berget, og så kom det eit himmelsk ras med isstykke utover stupet under, det dundra verre enn eit torebrak. Dei stod berre og blåheldt seg i buskane og heldt pusten og sansa seg mest ikkje der dei stod. Slikt syn hadde dei aldri sett før. Det var så dei skalv lenge etterpå.

Då det endeleg var stilna av att, såg dei det stod folk uti tunet heime og glante hit opp. Dei hadde vel høyrt braket. Dei skjøna kva slags skjennepreiker det no ville verta dersom dei vaksne såg dei her, men som vel var, låg dei godt gøymde i buskene, og dei vart liggjande stille som kattar til dei såg at dei der nede gjekk inn att. Så fann dei øksane og kom seg nedetter kløftene og ville sjå korleis det såg ut under fossen.

Det såg fælt ut. Det var slått greiner av trea rundt på alle kantar, og der låg isstykke att som digre steinar nedover i urene, men det meste av isfossen hadde slått seg i knas så det såg ut mest som blaut snø.

Først no, då redsla og spenninga var over, skjøna dei heilt kva slag storverk og vågestykke dei hadde gjort. Dei stirte oppetter fjellet og skjøna mest ikkje at dei hadde vågd det. Men no var det gjort, og det var plent som dei hadde hjelpt våren til å vinna over vinteren i eit stort knipetak. No vart det nok snart vatn av heile slapset, og det var borte om eit par dagar. Og fossen rann no ned i lause lufta som han alltid gjorde om somrane.

Dei vart sitjande på isstykka ei lang stund og prata og skrytte og kjende seg mykje til karar. Så rusla dei ut under fjelldraget og leita etter sneglehus og fine steinar og kva som kunne finnast. Kolbein og Andres gjekk for seg sjølve bort under ein lutande hammar, og brått tok dei til å ropa på dei to andre. Pål og Gunnar vart mest skremde og trudde det var ein orm dei såg. Dei visste han var tidleg ute om våren oppi solbakkane. Men då dei kom fram, var det eit heilt anna vårteikn dei fekk sjå. Tenk, det stod ein utsprungen kvitveis i mosen tett innunder berget … skinande kvit som ei lita stjerne, og tindrande gul inni. Og rundt omkring stod det nokre knoppar som snart ville springa ut. Det var første vårblomen og det første visse vårteiknet. Dei låg på kne og stirte og vågde mest ikkje koma nær han. Denne blomen måtte ingen riva opp, og han skulle få bløma fritt her i solveggen sin til dei andre kvitveisane kom etter.

Det var som vår i heile lufta då dei såg seg rundt etterpå. Sola stod nett på det høgste om dagen, og lufta dirra som av vår over snøen på bøane og over husa, over alle skogar og marker utanfor og over fjorden og fjella på andre sida. Dei kjende seg så underleg glade og opplyfte, det var som dei vart lettare der dei stod og såg utover. Vinteren kunne vera bra nok, men så god som våren når han kom med knopp og lauv og gras og blom … nei, nei, ingen ting var som våren, så gild og lys og levande. Han var den beste av alle årstider.

Norsk Barneblad for leseglade barn – på nynorsk!

Rampestrek!

Nana — Wed, 15 Feb 2012 14:14:51 +0000

Prompeputa

På skulen er det viktig å kunne le litt av og til. Etter storefri kan det vere ein god idé å leggje ei prompepute på stolen til læraren. Eller kanskje er det ein betre idé å leggje puta på førarsetet i bilen? Eller i godstolen til far, etter middagen? Du veit best.

Dette treng du:

Prompepute

Lukke til frå Rampejenta

PS. Har du ein rampestrek, så send han inn til nana@norsk-barneblad.no

Og hugs – rampestrekar er berre morosame så lenge ingen blir skadd og ingenting blir øydelagt!

Norsk Barneblad for rampete barn – på nynorsk!

Ikkje drep småfuglane!

Nana — Wed, 01 Feb 2012 12:18:30 +0000

Kast aldri tyggegummien din ute på gata eller i naturen! Han kan ta livet av småfuglane. Vinterstid er småfuglane på stadig leit etter mat. Lukta frå tyggegummien gjer at dei trur at dei har funne ein godbit. Men sanninga er at dei har funne ei dødsfelle. Så snart fuglane får tyggegummi i nebbet sitt går det galt. Tyggegummien limer ihop nebbet. Fuglen har ingen måte å få losna det på. Med ihoplimt nebb blir det ikkje verken vått eller tørt på vesle fuglen. Det tek ikkje lang tid før fuglen har svolte ihel. Så difor, kast aldri tyggegummi i naturen!

Norsk Barneblad for dyreglade barn – på nynorsk!

«Skrinet med det rare i»

Nana — Fri, 20 Jan 2012 10:13:30 +0000

«Skrinet med det rare i» av Eirik Helleve, er forteljinga om Norsk Barneblad gjennom 125 år. Boka er gjennomillustrert i fargar, fint innbunda og på heile 160 sider.

Boka kostar kr 349. Dei som er abonnentar eller som betaler for eit abonnement får boka til spesialpris kr 279.

ISBN 978-82-7095-154-3

Du kan kjøpe boka på tre måtar:

Set inn pengar for boka på konto 2440 05 05795. Du MÅ merke betalinga med «jubileumsbok» og namnet og adressa di.
Fyll ut skjemaet nedanfor.
Ring oss på 21 50 47 14.

Dersom du førehandsbetaler til vår bankkonto må du skrive fullt namn og adresse på betalinga. Om ikkje, veit vi ikkje kven vi skal sende boka til. Og har du betalt, men ennå ikkje motteke boka er det fint om du ringer oss på 21 50 47 14. Då manglar vi truleg namn og adresse på innbetalinga di. Vi har fleire titals anonyme betalingar liggande.

[contact-form-7]

Norsk Barneblad har fødselsdag!

Nana — Tue, 10 Jan 2012 13:37:23 +0000

I år fyller Norsk Barneblad 125 år! Tenk at vi har komme ut i 125 år. Det er lenge, det! Vi har laga meir enn førti tusen sider med lesestoff for barn og unge. Ja, kanskje tippoldemora di også las Norsk Barneblad då ho var lita. 125 år er mange generasjonar, og vi har ikkje tal på kor mange som har lese bladet igjennom denne lange tida.

Ein ung lærar i Grimstad tenkte i 1887 at det var dumt at ungane ikkje fekk lese noko på sitt eige norske språk, men måtte lese eit fornorska dansk som ikkje likna på talemålet deira. Og slik kom han på ideen om å gje ut eit lite barneblad på landsmål – som nynorsk blei kalla på den tida. Dei første åra heitte bladet Sysvorti, som er eit dialektord for svarttrasten. Svarttrasten er kjend for den fine songen sin, og det var den songen Kristen Stalleland tenkte på då han kalla bladet for Sysvorti. Eit blad som song fint på norsk for dei unge lesarane sine, skulle det vere. Og det vart det jo også. No har vi sunge i 125 år, og songen vår skal ikkje stilne på mange, mange år.

Du vil vel vere med og feire oss, du også? Ja, utan deg og dei andre lesarane våre hadde vi jo ingenting å feire. Vi inviterer deg til å hjelpe oss med å gjere dette året ekstra flott. Alle som sender inn teikningar, vitsar, forteljingar og flausar, og legg ved fullt namn og adresse, får ei gåve i posten. Kanskje kan du intervjue besteforeldra dine eller andre eldre du kjenner? Du kan spørje dei om korleis dei hadde det som barn, og kanskje las dei også Norsk Barneblad? Vi lover å finne plass i bladet til masse innsendt stoff frå lesarane våre i år. Send til nana@norsk-barneblad.no

Norsk Barneblad til skapande barn – på nynorsk!